{"id":292670,"date":"2023-02-21T19:34:54","date_gmt":"2023-02-21T17:34:54","guid":{"rendered":"https:\/\/shinigami.pl\/?p=292670"},"modified":"2023-02-21T19:34:54","modified_gmt":"2023-02-21T17:34:54","slug":"psychologia-horroru-w-grach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shinigami.pl\/?p=292670","title":{"rendered":"Psychologia horroru w grach"},"content":{"rendered":"
<\/div>

Definicja horroru<\/a> znana jest g\u0142\u00f3wnie kinomaniakom i przedstawiana jako gatunek filmowy d\u0105\u017c\u0105cy do wprowadzenia widza w stan przera\u017cenia, a w przypadku klasycznych dzie\u0142 \u2014 do wywo\u0142ania u niego efektu katharsis, czyli (gr. oczyszczenie) \u2013 uwolnienie od cierpienia, odreagowanie zablokowanego napi\u0119cia, st\u0142umionych emocji, skr\u0119powanych my\u015bli i wyobra\u017ce\u0144. W przypadku gier sprawa jest bardziej skomplikowana ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Spr\u00f3buj\u0119 wyja\u015bni\u0107 na czym polega fenomen wirtualnego straszenia na wielu p\u0142aszczyznach: psychologicznych (dlaczego gramy skoro si\u0119 boimy?), podej\u015bcia tw\u00f3rc\u00f3w do budowania napi\u0119cia, czy opisaniu fobii na przyk\u0142adzie r\u00f3\u017cnych gier.\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

\u00a0Zanim jednak przejdziemy do aspektu psychologicznego, warto om\u00f3wi\u0107 specyfik\u0119 naszego m\u00f3zgu. Uczucie l\u0119ku, czy strachu jest naturalnym objawem rodz\u0105cym si\u0119 w ciele migda\u0142owym m\u00f3zgu. Pobudzaj\u0105 si\u0119 wtedy sytuacje stresowe w podwzg\u00f3rzu m\u00f3zgowym.\u00a0 Je\u015bli w ciemnej uliczce us\u0142yszymy jak kto\u015b podbiega w naszym kierunku to w komorze m\u00f3zgowej tworz\u0105 si\u0119 reakcje l\u0119kowe, poniewa\u017c automatycznie dostajemy sygna\u0142 \u201ezagro\u017cenie\u201d. Niewiedza, niepok\u00f3j, sprzyjaj\u0105ce warunki \u2013 to powoduje, \u017ce zaczynamy si\u0119 ba\u0107. Istnieje jeszcze przekonanie, \u017ce ludzie (w tym inne zwierz\u0119ta) rozwin\u0119\u0142y znacz\u0105co zdolno\u015b\u0107 odczuwania strachu jako mechanizmu obronnego, a dok\u0142adnie \u2013 przetrwania. Nie t\u0142umaczy to l\u0119ku przed np. klaunami, ale ogl\u0105daj\u0105c straszne filmy w m\u0142odo\u015bci nasz m\u00f3zg mo\u017ce zapisa\u0107 informacj\u0119, \u017ce typ z pi\u0142\u0105 \u0142a\u0144cuchow\u0105 i strasz\u0105cy dzieci niekoniecznie jest mi\u0142ym go\u015bciem. <\/span><\/p>\n

Jednak co innego prawdziwe zdarzenie w \u017cyciu, a co innego media. Ot\u00f3\u017c nie! Wed\u0142ug Andrew Weavera z Indiana University, kt\u00f3rego badania koncentruj\u0105 si\u0119 na psychologii konsumpcji medi\u00f3w<\/strong> \u2013 \u201eFizjologiczna reakcja na przera\u017caj\u0105ce bod\u017ace jest prawie taka sama, niezale\u017cnie od tego, czy jest prawdziwa, czy w mediach. Je\u015bli zanurzymy si\u0119 w histori\u0119, nawi\u0105\u017cemy z bohaterami empatyczne wi\u0119zi, spowoduj\u0105, \u017ce poczujemy strach, kt\u00f3rego do\u015bwiadczamy \u2013 podobnie jak w prawdziwym \u017cyciu. Strach sam w sobie nie jest przyjemnym uczuciem \u2013 <\/span><\/em>kontynuuje Weaver<\/span>. <\/span>W rzeczywisto\u015bci z perspektywy ewolucyjnej jeste\u015bmy silnie zmotywowani do unikania bod\u017ac\u00f3w wywo\u0142uj\u0105cych strach, poniewa\u017c te bod\u017ace s\u0105 og\u00f3lnie niebezpieczne.<\/em>\u201d Skoro unikamy niebezpiecze\u0144stw i boimy si\u0119 nieznanego, powstaje pytanie \u2013 dlaczego \u201elubimy\u201d si\u0119 ba\u0107 podczas seansu kinowego, czy ogrywania tytu\u0142u, kt\u00f3ry atakowa\u0142 nas nag\u0142\u00f3wkami stron jasno m\u00f3wi\u0105cymi \u201eNajstraszniejsza gra tego roku!\u201d. S\u0105 przynajmniej dwa powody t\u0142umacz\u0105ce ten stan rzeczy. Jednym z nich jest to, \u017ce ludzie wykorzystuj\u0105 te do\u015bwiadczenia jako spos\u00f3b na uzyskanie poczucia kontroli nad stresuj\u0105cymi okresami w ich w\u0142asnym \u017cyciu.<\/strong> Psychologowie uwa\u017caj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce niekt\u00f3rzy ludzie to po prostu poszukiwacze wra\u017ce\u0144, kt\u00f3rzy lubi\u0105 by\u0107 emocjonalnie pobudzeni. Nawet je\u015bli wi\u0105za\u0142oby si\u0119 to z przekroczeniem granicy komfortu. Tak\u0105 granic\u0105 mo\u017ce by\u0107 np. przeja\u017cd\u017cka w kolejce g\u00f3rskiej, kiedy ma si\u0119 l\u0119k wysoko\u015bci.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dobrze, ale jak ma si\u0119 to do gier? W por\u00f3wnaniu do innych medi\u00f3w jak ksi\u0105\u017cka, czy film; gry nie maj\u0105 sztywno wyznaczonego gatunku. Zasiadaj\u0105c z popcornem w r\u0119ku (lub nocnikiem) przed seansem L\u015bnienia na podstawie powie\u015bci mistrza grozy Stephena Kinga<\/a>, wiesz \u017ce to jest horror. Thriller to thriller, horror to horror, dreszczowiec to dreszczowiec. Z grami jest troch\u0119 inaczej, poniewa\u017c jest wi\u0119ksza rozbie\u017cno\u015b\u0107 gatunkowa. F.E.A.R.<\/a> to strzelanka z pierwszej osoby. W tej produkcji kierujemy \u017co\u0142nierzem, kt\u00f3ry ma za zadanie wyeliminowa\u0107 wrogie oddzia\u0142y. Jednak wyst\u0119puj\u0105 tutaj fragmenty stricte z gatunku horror. Nie m\u00f3wi\u0119 o quasi-horrorze tylko prawdziwym, namacalnym strachu, kt\u00f3ry co prawda nie trwa przez ca\u0142\u0105 gr\u0119, ale wystarczaj\u0105co d\u0142ugo, aby\u015bmy czuli si\u0119 niekomfortowo. A to przecie\u017c tylko strzelanka. Nie zwiedzamy ponurego zamczyska, nie wyskakuj\u0105 duchy, czy inne zjawy z szafy. Straszenie w grach dzia\u0142a r\u00f3wnie\u017c na innych zasadach ni\u017c innych mediach. <\/span><\/p>\n

Wcielamy si\u0119 w bohatera, kt\u00f3rego prowadzimy. Od pierwszych minut po napisy ko\u0144cowe rozgrywka definiowana jest poprzez ka\u017cdy wykonany ruch graj\u0105cego i nie mo\u017ce r\u00f3wna\u0107 si\u0119 z biernym ogl\u0105daniem filmu, czy przewracaniem kartek w ksi\u0105\u017cce. Posta\u0107 w kt\u00f3r\u0105 mo\u017ce wcieli\u0107 si\u0119 gracz, zazwyczaj jest na przegranej pozycji w starciu z si\u0142ami z\u0142a.<\/strong> \u0141atwiej bowiem tw\u00f3rcom wrzuci\u0107 bohatera z latark\u0105 w r\u0119ku i stworzy\u0107 survival horror<\/a>, ni\u017c uzbroi\u0107 w pistolet, kt\u00f3ry za\u0142atwi spraw\u0119 w ma\u0142o wyrafinowany dla gatunku spos\u00f3b. Dlatego je\u015bli m\u00f3wimy o sztuce przetrwania (survival), w kt\u00f3rej wyst\u0119puje bro\u0144 bia\u0142a, lub palna, mo\u017cemy przygotowa\u0107 si\u0119 na ograniczone jej zasoby \u2013 tak aby graj\u0105cy, pomimo mo\u017cliwo\u015bci obrony przed maszkarami, nadal odczuwa\u0142 niepok\u00f3j zwi\u0105zany z ma\u0142\u0105 ilo\u015bci\u0105 naboj\u00f3w, szybko p\u0119kaj\u0105c\u0105 gazrurk\u0105, czy no\u017cem jednokrotnego u\u017cytku. Nie wspominaj\u0105c o ograniczonej ilo\u015bci zapa\u0142ek, czy wymianie baterii w latarce. Co jest akurat przesad\u0105 w drug\u0105 stron\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n

Horror za\u015b, nie mo\u017ce funkcjonowa\u0107 zbyt dobrze, je\u015bli elementy i symbolika nie s\u0105 na tyle rozpoznawane i zrozumia\u0142e dla odbiorc\u00f3w, aby mog\u0142y ich przerazi\u0107 samym faktem wyst\u0119powania. Wiedz\u0105 o tym doskonale mi\u0142o\u015bnicy japo\u0144skich horror\u00f3w, kt\u00f3re bazuj\u0105 na wierzeniach, przes\u0105dach, symboliczno-artystycznej dziedziny kultury ludowej, czyli folklorze.<\/strong> Zjawa jest straszna poniewa\u017c widzieli\u015bmy zestaw kulturowych koncept\u00f3w zwi\u0105zanych z t\u0105 postaci\u0105. Bez tego wyobra\u017cenia duch, czy inna strzyga nadal mog\u0105 by\u0107 przera\u017caj\u0105ce, ale to w\u0142a\u015bnie folklor, kultura i historia pozwalaj\u0105 odbiorcom spodziewa\u0107 si\u0119 pojawienia si\u0119 ducha nawet zanim faktycznie si\u0119 on pojawi. Groza p\u0142yn\u0105ca z horroru bierze si\u0119 mi\u0119dzy innymi z tego, co w danej kulturze jest uznawane za przera\u017caj\u0105ce. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy filmami, a grami w folklorze azjatyckim jest kompletnie innym prze\u017cyciem dla odbiorcy. Tajlandzka produkcja Shutter<\/a> (Widmo) z 2004 r. i Project Zero<\/a> z 2002 r. od Koei Tecmo bazuj\u0105 na podobnym motywie: aparacie fotograficznym. O, ile w filmowym dziele aktor wywo\u0142ywa\u0142 zdj\u0119cia z pojawiaj\u0105cymi si\u0119 zjawami, a wydarzenia maj\u0105ce przerazi\u0107 widza by\u0142y skondensowanym, mocnym prze\u017cyciem, kt\u00f3ry ogl\u0105da\u0142o si\u0119 z boku, tak w grze za pomoc\u0105 kamery Obscura, musieli\u015bmy wcieli\u0107 si\u0119 w fotografa i samemu wykonywa\u0107 seri\u0119 zdj\u0119\u0107 pojawiaj\u0105cym si\u0119 duchom. <\/span><\/span>W\u0142a\u015bnie ta zmiana perspektywy z biernego obserwatora na aktywnego uczestnika, spowodowa\u0142a, \u017ce pewne elementy horroru w grach przybra\u0142y na sile, eskaluj\u0105c emocje do nieprzewidywalnych rozmiar\u00f3w. Mi\u0119dzy innymi dlatego wielu tw\u00f3rc\u00f3w gier czerpie pe\u0142nymi gar\u015bciami z literatury oraz wspomnianego folkloru.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

\u00a0<\/p>\n

Fobia w grach, bezsilno\u015b\u0107 w walce z w\u0142asnym rozumem<\/span><\/span><\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 t\u0142umaczy\u0142 poj\u0119cia fobii<\/a> poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z Was pewnie s\u0142ysza\u0142o o tym zaburzeniu. Zastanawiaj\u0105ce jest dlaczego r\u00f3\u017cne fobie dotykaj\u0105 nas samych? Powszechna teoria g\u0142osi, \u017ce fobii \u201euczy si\u0119\u201d w kluczowych okresach rozwojowych. Nauka ta mo\u017ce pochodzi\u0107 ze z\u0142ego do\u015bwiadczenia w m\u0142odo\u015bci, ale niekoniecznie wi\u0105\u017ce si\u0119 to z traumatycznym prze\u017cyciem na w\u0142asnej sk\u00f3rze (np. ugryzienie przez zwierz\u0119). Inna teza m\u00f3wi o wrodzonych obawach i zmartwieniach w naszym DNA. \u201eZwolennicy tej teorii argumentuj\u0105, \u017ce jeste\u015bmy genetycznie predysponowani do tego, by si\u0119 ba\u0107 pewnych rzeczy, a negatywne do\u015bwiadczenie uczenia si\u0119 nie jest konieczne<\/em>\u201d \u2013 powiedzia\u0142 Chris Askew, wyk\u0142adowca psychologii na University of Surrey w Wielkiej Brytanii. Pomijaj\u0105c prze\u015bmiewcze zaburzenia, kt\u00f3re nie spos\u00f3b wyt\u0142umaczy\u0107 jak: Kaligynefobia \u2013 l\u0119k przed pi\u0119knymi kobietami, Basifobia \u2013 l\u0119k przed chodzeniem, Heksakosjoiheksekontaheksafobia \u2013 l\u0119k przed liczb\u0105 666, czy Columbamultumpostdarefobia \u2013 l\u0119k przed nadlatuj\u0105c\u0105 kup\u0105 go\u0142\u0119bia pocztowego (okej to wymy\u015bli\u0142em); tak najpopularniejsze maj\u0105 reprezentatywne zastosowanie w grach. Oczywistymi l\u0119kami cz\u0119sto wykorzystywanymi nie koniecznie w horrorach jest arachnofobia, klaustrofobia i akrofobia. Paj\u0105ki jakie s\u0105, ka\u017cdy widzi. W\u0142ochate, obrzydliwe, przera\u017caj\u0105ce \u2013 g\u0142\u00f3wnie z perspektywy p\u0142ci pi\u0119knej, kt\u00f3ra na widok malutkiego stworzonka w przedpokoju potrafi zamkn\u0105\u0107 si\u0119 w \u0142azience, informuj\u0105c o tym fakcie s\u0105siada swoim krzykiem.<\/strong> Co prawda u nas mo\u017cemy spotka\u0107 korsarza lub k\u0105tnika, tak w r\u00f3\u017cnych grach trafimy na\u2026 ekhm, wi\u0119ksze egzemplarze z zagranicy. Pierwszym powa\u017cnym zetkni\u0119ciem z arachnofobi\u0105 mieli gracze w latach 90. kiedy to w Resident Evil<\/a> po \u015bcianie przecz\u0142apa\u0142a wielka Tarantula. Wtedy jeszcze z\u0142o\u017cone z 260 polygon\u00f3w\u00a0 monstrum dzia\u0142a\u0142o na wyobra\u017ani\u0119 i dla niekt\u00f3rych by\u0142 to moment, w kt\u00f3rym nale\u017ca\u0142o zako\u0144czy\u0107 przygod\u0119. Od\u015bwie\u017cona wersja na GameCube\u2019a<\/a> spot\u0119gowa\u0142a stan przera\u017cenia tym o\u015bmiono\u017cnym przyjemniaczkiem, sprawiaj\u0105c \u017ce osoby kt\u00f3re nie specjalnie obawia\u0142y si\u0119 paj\u0105k\u00f3w, mia\u0142y g\u0119si\u0105 sk\u00f3rk\u0119. Paj\u0105ki odgrywa\u0142y swoj\u0105 rol\u0119 nad wyraz dobrze, kiedy musieli\u015bmy przeczesywa\u0107 jaskinie w The Elder Scrolls V: Skyrim<\/a>, ucieka\u0107 przed prze\u015bladowczym cieniem w Limbo, czy pod\u0105\u017ca\u0107 tunelami utkanymi z paj\u0119czej sieci w Dark Messiah of Might and Magic<\/a>. Nie by\u0142o szans, aby osoby z rozwini\u0119t\u0105 \u201epaj\u0105kofobi\u0105\u201d przebrn\u0119\u0142y przez te etapy.<\/span><\/p>\n

\n

Pierwsze obawy jakie mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 u os\u00f3b z pediofobi\u0105 wyst\u0119puj\u0105 w oczywistej formie manekin\u00f3w. Heather w Silent Hill 3 mija\u0142a stary magazyn wype\u0142niony tymi g\u0142adkimi figurami imituj\u0105cymi ludzk\u0105 posta\u0107.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Omawiaj\u0105c kolejny rodzaj fobii z listy, a wi\u0119c klaustrofobi\u0119<\/strong> trzeba b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c zahaczy\u0107 o nyktofobi\u0119<\/strong> \u2013 strach przed ciemno\u015bci\u0105. Strach przed ciemno\u015bci\u0105 to jeden z klasycznych motyw\u00f3w wykorzystywanych w horrorze. Osoba graj\u0105ca czuje wtedy ci\u0105g\u0142y niepok\u00f3j i obaw\u0119 o w\u0142asne \u017cycie, kiedy nie wie, co mo\u017ce czyha\u0107 w zaciemnionym miejscu, lub kto mo\u017ce wyskoczy\u0107 za najbli\u017cszym zakr\u0119tem. Za przyk\u0142ad warto wzi\u0105\u0107 dzie\u0142o\u00a0 id Software: Doom 3<\/a>. Tw\u00f3rcy doskonale zdali sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce ich przedpremierowy pokaz, pozwalaj\u0105cy bohaterowi trzyma\u0107 bro\u0144 i latark\u0119 w tym samym czasie, kompletnie zepsuje immersje zaszczucia, strachu, niepokoju. Dlatego w finalnym egzemplarzu do naszych r\u0105k trafi\u0142a mechanika cz\u0119sto krytykowana zar\u00f3wno przez spo\u0142eczno\u015b\u0107 graczy, jak i recenzent\u00f3w. Nasz protagonista m\u00f3g\u0142 wybiera\u0107 mi\u0119dzy o\u015bwietleniem sobie drogi, a wyborem dowolnej pukawki. Sprawy nie u\u0142atwia\u0142 fakt, \u017ce gra by\u0142a niesamowicie ciemna. Nie by\u0142o czego\u015b takiego, jak p\u00f3\u0142mrok, czy stopniowanie cieniowania. By\u0142o albo jasno, albo ciemno jak w du#*e. <\/span><\/p>\n

Wracaj\u0105c do strachu przed w\u0105skimi, ciasnymi, zamkni\u0119tymi pomieszczeniami to Doom 3<\/em> brylowa\u0142 w tym aspekcie. Otwartych przestrzeni by\u0142o tyle co kot nap\u0142aka\u0142, za spraw\u0105 pewnych ogranicze\u0144 silnika id Tech 4, kt\u00f3ry nie radzi\u0142 sobie zbyt dobrze w generowaniu rozleg\u0142ych, otwartych przestrzeni. Przez to mijali\u015bmy na przemian korytarze, kana\u0142y, w\u0105skie przej\u015bcia, windy, pomieszczenia o powierzchni wi\u0119kszej kawalerki. <\/span>W tym ostatnim \u2013 l\u0119kiem przed wysoko\u015bci\u0105, akrofobi\u0105<\/strong> \u2013\u00a0 warto przytoczy\u0107 przyk\u0142ad choroby wyst\u0119puj\u0105cej u Abby Anderson z The Last of Us 2<\/a> i doskona\u0142ej pr\u00f3bie ukazania tego problemu graczom przez mistrz\u00f3w nadawania filmowej narracji grom, Naughty Dog. Jej l\u0119ki objawiaj\u0105 si\u0119 nie tylko poprzez komentarze typu \u201eOh! Fuck!<\/em>\u201d, ale r\u00f3wnie\u017c, a przede wszystkim poprzez naturalny odruch, kt\u00f3ry automatycznie odsuwa posta\u0107 od kraw\u0119dzi budynku. Zmienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c perspektywa kamery, kt\u00f3ra ma za zadanie ukaza\u0107 \u201epanoram\u0119 strachu\u201d, obraz bliski tego, co mog\u0105 widzie\u0107 osoby panicznie l\u0119kaj\u0105ce si\u0119 du\u017cych wysoko\u015bci.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jednak to nie tak, \u017ce tw\u00f3rcy ograniczaj\u0105 si\u0119 do najpopularniejszych fobii. O ile wy\u017cej wspomniane dosy\u0107 \u0142atwo zaimplementowa\u0107 w rozgrywce \u2013 w ko\u0144cu lwia cz\u0119\u015b\u0107 gier z gatunku (survival) horror ma klaustrofobiczne pomieszczenia (niech b\u0119dzie to nawet g\u0142upia winda), z paj\u0105ko-podobnym stworem \u2013 tak trudniej jest w oryginalny spos\u00f3b podej\u015b\u0107 do mniej znanych spo\u0142ecznych l\u0119k\u00f3w. Fasmofobia<\/strong> to strach przed duchami, lub zjawiskami paranormalnymi. Osoby, kt\u00f3re obawiaj\u0105 si\u0119 Kacperk\u00f3w do\u015bwiadczaj\u0105 takich symptom\u00f3w jak: trudno\u015b\u0107 z zasypianiem w samotno\u015bci, atak paniki, intensywny niepok\u00f3j, czy niechodzenie do toalety w \u015brodku nocy. I trudno sobie wyobrazi\u0107 \u015bmia\u0142ka, kt\u00f3ry zabra\u0142by si\u0119 za Phasmophobi\u0119<\/a>. Ten nietypowy survival horror, oferuj\u0105cy wsparcie rozszerzonej rzeczywisto\u015bci, zmusza nas do zbierania dowod\u00f3w na istnienie duch\u00f3w. I to z pe\u0142nym oprzyrz\u0105dowaniem. Kamery CTTV, detektory ruchu, czy mierniki pola elektromagnetycznego! Jednak to nie jest najstraszniejsze.<\/strong> W Phasmophobia<\/em> jest ponad 20 r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w duch\u00f3w, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 opiera si\u0119 na bytach z r\u00f3\u017cnych kultur i religii, takich jak Yokai i Yurej z japo\u0144skiego folkloru, Banshee z irlandzkiego czy Jinn z islamskiego. Zjawiska paranormalne oraz duchy mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c zobaczy\u0107 w Visage<\/em>, Project Zero<\/em>, czy pozycji kt\u00f3ra nie jest horrorem, Beyond: Two Souls<\/em>. <\/span><\/p>\n

Zostawmy jednak temat duch\u00f3w. Mistrzowie straszenia, Frictional Games, posiadaj\u0105 w swoim portfolio pewien unikat. Nazywa si\u0119 SOMA<\/a>. Tw\u00f3rcy wykorzystuj\u0105 tam pe\u0142ne spektrum fobii i wrzucaj\u0105 w najmniej spodziewanym momencie. Jednak to co zrobili z talasofobi\u0105<\/strong> to mistrzostwo \u015bwiata. To w skr\u00f3cie \u2013 paniczny strach przed otwartymi, ciemnymi przestrzeniami wodnymi, a tak\u017ce organizmami \u017cywymi jakie mog\u0105 si\u0119 tam znajdowa\u0107. W czasie rozgrywki, pomimo \u017ce akcja dzieje si\u0119 pod wod\u0105, tw\u00f3rcy niespecjalnie pokazuj\u0105 g\u0142\u0119biny jako co\u015b, czego nale\u017cy si\u0119 ba\u0107. Jednak pod koniec gry wyst\u0119puje bariera nie do pokonania dla osoby cierpi\u0105cej na talasofobi\u0119. Wrzuceni jeste\u015bmy tak g\u0142\u0119boko (prawie 4.000 m p.p.m), \u017ce ryby zaczynaj\u0105 \u015bwieci\u0107 w ciemno\u015bciach, a nasz oddech w masce tlenowej odbija si\u0119 echem od dna morskiego.<\/strong> To jest bodaj\u017ce pierwsza gra (nie licz\u0105c Ecco the Dolphin<\/a> \u2013 prosz\u0119 si\u0119 nie \u015bmia\u0107!), uwypuklaj\u0105ca w nas najwi\u0119ksze l\u0119ki, kt\u00f3re mo\u017cemy zasta\u0107 przebywaj\u0105c w g\u0142\u0119binach. <\/span><\/p>\n

Na koniec zostawi\u0142em mocn\u0105 rzecz. Strach przed lalkami (pediofobia<\/strong>). R\u00f3\u017cnego rodzaju lalkami, warto zaznaczy\u0107. Od porcelanowych, plastikowych, sztywno stoj\u0105cych, po m\u00f3wi\u0105ce i ruszaj\u0105ce si\u0119. Na przyk\u0142adzie kilku gier spr\u00f3buj\u0119 przyjrze\u0107 si\u0119 poszczeg\u00f3lnym stadium tego problemu. Pierwsze obawy jakie mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 u os\u00f3b z tymi dolegliwo\u015bciami wyst\u0119puj\u0105 w oczywistej formie manekin\u00f3w. Heather w Silent Hill 3<\/a> mija\u0142a stary magazyn wype\u0142niony tymi g\u0142adkimi figurami imituj\u0105cymi ludzk\u0105 posta\u0107. Zn\u00f3w w Condemned 2<\/em> manekiny by\u0142y bardziej przera\u017caj\u0105cym do\u015bwiadczeniem, poniewa\u017c zmienia\u0142y swoje po\u0142o\u017cenie za ka\u017cdym razem kiedy odwracali\u015bmy wzrok. <\/span><\/p>\n

Jednak \u017cadna z powy\u017cszych gier nie przygotuje osob\u0119 z pediofobi\u0105 na wycieczk\u0119 po posiad\u0142o\u015bci Beneviento w Resident Evil 8 Village<\/a>. Motyw koszmarnych lalek wybrzmiewa na pierwszym planie i krzyczy prosto w twarz. Prze\u015bladuj\u0105ce lalki, niespodziewanie naskakuj\u0105ce, \u015bmierciono\u015bne oraz wyst\u0119puj\u0105ce w zastraszaj\u0105cej ilo\u015bci, w dodatku \u015bmiej\u0105ce si\u0119 z naszych poczyna\u0144 porcelanowe bestie.<\/strong> Capcom przy rozszerzeniu o nazwie Shadows of Rose poszed\u0142 o krok dalej. I nie ma mocnego, to b\u0119dzie traumatyczne prze\u017cycie dla kogo\u015b, kto panicznie boi si\u0119 lalek. Wyst\u0119puj\u0105ce tu manekiny s\u0105 upiorne do tego stopnia, \u017ce kiedy patrzymy si\u0119 na nie, to stoj\u0105 w bezruchu \u2013 spr\u00f3buj jednak p\u00f3j\u015b\u0107 dalej spuszczaj\u0105c od nich wzrok, a zaczn\u0105 pod\u0105\u017ca\u0107 twoim \u015bladem zostawiaj\u0105c za tob\u0105 przera\u017caj\u0105ce d\u017awi\u0119ki klekotu drewnianych element\u00f3w szybko poruszaj\u0105cego si\u0119 cia\u0142a. Ekipa odpowiedzialna za projekt upiornego domostwa Beneviento powinna dosta\u0107 podwy\u017ck\u0119 i szans\u0119 na stworzenie osobnej gry, skupiaj\u0105c si\u0119 (w odr\u00f3\u017cnieniu od ca\u0142o\u015bci RE8) na czystym, nieskazitelnym strachu.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

\u00a0<\/p>\n

Motywy strasz\u0105ce, czyli nowy wymiar strachu w grach<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Podczas opisywania symboliki, fobii i element\u00f3w stanowi\u0105cych podpor\u0119 psychologicznego straszenia w naszym medium, specjalnie unika\u0142em fundamentu, jakim jest pojawiaj\u0105ce si\u0119 monstrum na naszej drodze. Aby jednak takowy powsta\u0142, trzeba si\u0119 zastanowi\u0107 nad paroma kwestiami. To nie jest tak, \u017ce producent m\u00f3wi arty\u015bcie \u201enaszkicuj strasznego potwora\u201d. Zanim rysunek przemieni si\u0119 w animowany model, kto\u015b musi przecie\u017c zada\u0107 pytanie: Jakiej istoty w\u0142a\u015bciwie mo\u017cemy si\u0119 ba\u0107 w obecnych czasach? Kiedy w filmowym dziele Johna Carpentera \u201eCo\u015b<\/a>\u201d w odci\u0119tej od \u015bwiata bazie naukowej na Antarktydzie dosz\u0142o do makabrycznych przemian ludzkiego cia\u0142a w zdeformowane kszta\u0142ty \u2013 nikt nie zdawa\u0142 sobie sprawy, jak bardzo aktualny jest to temat w XXI wieku. Modyfikacje cia\u0142a i wynikaj\u0105cego z tego efekty uboczne, zwi\u0105zki chemiczne wywo\u0142uj\u0105ce niepo\u017c\u0105dane schorzenia, czy internetowe grafiki ukazuj\u0105ce trypofobi\u0119<\/a>. <\/span><\/p>\n

Dlatego najcz\u0119stszym motywem jest zagro\u017cenie monstrualizacj\u0105, przemian\u0105 ludzkiego cia\u0142a w co\u015b obrzydliwego, nienaturalnego i b\u0119d\u0105cego hybryd\u0105 zwierz\u0119cego instynktu z zdeformowanym ludzkim bytem.<\/strong> Motyw ten jest \u0142atwy do zrealizowania zar\u00f3wno przez tw\u00f3rc\u00f3w, jak i do zrozumienia konsumenckiego, kiedy widzimy, \u017ce napotkana istota odbiega od standardowego wizerunku cz\u0142owieka. Wystarczy zwyk\u0142a deformacja cia\u0142a, czy naro\u015bl wyrastaj\u0105ca na g\u0142owie i ju\u017c wiemy, \u017ce z pacjentem co\u015b jest nie tak pod wzgl\u0119dem biologicznym (Resident Evil<\/em>, The Last of Us<\/em>), czy powsta\u0142ym na drodze ulepsze\u0144 technologicznych (System Shock<\/em>, Deus Ex<\/em>). Strach spo\u0142ecze\u0144stwa przed technologi\u0105 przysz\u0142o\u015bci \u015bwietnie \u0142\u0105czy si\u0119 tutaj z monstrualizacj\u0105. <\/span><\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie tw\u00f3rcy gier rozwijaj\u0105 powy\u017cej przedstawione motywy, zaskakuj\u0105c pomys\u0142owo\u015bci\u0105. W grze z 2004 r. The Suffering<\/a> gracz musi zmierzy\u0107 si\u0119 z potworami, kojarz\u0105cymi si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi metodami egzekucji. W Silent Hill 2<\/a> g\u0142\u00f3wny ilustrator oraz monster designer, Masahiro Ito pod\u0105\u017ca\u0142 w kierunku cielesnego b\u00f3lu, manifestuj\u0105c ludzkie cierpienie poprzez wygl\u0105d zewn\u0119trzny.<\/strong> Dlatego w grze mo\u017cemy spotka\u0107\u00a0 Mannequina, stwora zbudowanego z dw\u00f3ch kobiecych tors\u00f3w, czy tak zwanego Abstract Daddy, b\u0119d\u0105cego manifestacj\u0105 seksualn\u0105 stosunku p\u0142ciowego dw\u00f3ch partner\u00f3w zszytych fa\u0142dem sk\u00f3rnym w stela\u017cu \u0142\u00f3\u017cka!<\/strong> Zn\u00f3w Project Zero<\/a> bardzo przekonywuj\u0105co straszy duchami zmar\u0142ych, ale w taki spos\u00f3b, \u017ce widzimy dok\u0142adnie co by\u0142o przyczyn\u0105 \u015bmierci ofiary. Je\u015bli to do ciebie, czytelniku, nie przemawia, to prosz\u0119 wyobrazi\u0107 sobie dziecko z Egzorcysty (1973), kt\u00f3re obracaj\u0105c g\u0142ow\u0119, umiera i straszy po nocach w takiej pozycji ju\u017c jako duch.\u00a0<\/span><\/p>\n

\n

Kiedy w filmowym dziele Johna Carpentera \u201eCo\u015b\u201d w odci\u0119tej od \u015bwiata bazie naukowej na Antarktydzie dosz\u0142o do makabrycznych przemian ludzkiego cia\u0142a w zdeformowane kszta\u0142ty \u2013 nikt nie zdawa\u0142 sobie sprawy, jak bardzo aktualny jest to temat w XXI wieku<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jednak pojawiaj\u0105cy si\u0119 upi\u00f3r z szafy, czy monstrualne dziwactwa z lod\u00f3wki, nie spe\u0142ni\u0105 pok\u0142adanych nadziei bez odpowiedniej narracji \u2013 nadaniu dzie\u0142u odpowiedniej g\u0142\u0119bi poprzez motywy osamotnienia, niedopowiedzenia historii, czy te\u017c sugestywnego ud\u017awi\u0119kowienia. Zauwa\u017ccie, \u017ce prowadzenie narracji w grach jest oszcz\u0119dne w przekazie. Ma to swoje uzasadnienie w imi\u0119 zasady: im mniej jest wy\u0142o\u017conych na tacy fakt\u00f3w, tym\u00a0 wi\u0119cej pozostaje do uzupe\u0142nienia dla wyobra\u017ani. Zgodnie z cytatem z ksi\u0105\u017cki Thomasa Harrisa \u2018Czerwony Smok<\/a>\u2018 \u201eStrach jest wytworem wyobra\u017ani. To kara, cena, jak\u0105 p\u0142aci si\u0119 za wyobra\u017ani\u0119<\/em>\u201d. Jest to cz\u0119sto widywana strategia poniewa\u017c tw\u00f3rcy wychodz\u0105 ze s\u0142usznego za\u0142o\u017cenia, \u017ce nic lepiej nie przestraszy nas, jak nasza w\u0142asna, wybuja\u0142a wyobra\u017ania. Wiedzieli o tym doskonale w zespole Konami tworz\u0105c arcydzie\u0142o jakim jest Silent Hill 2<\/em>. Szarpana klamka po drugiej stronie zamkni\u0119tych drzwi, niesko\u0144czenie d\u0142ugie zej\u015bcie tunelem w g\u0142\u0105b katakumb, czy nawo\u0142ywanie Mary kiedy oddalali\u015bmy si\u0119 od zamkni\u0119tej klatki schodowej na wy\u017csze pi\u0119tro w hotelu. To wszystko sprawi\u0142o, \u017ce k\u0142\u0119bi\u0142y nam si\u0119 my\u015bli: kto mo\u017ce by\u0107 po drugiej stronie drzwi? Co czeka mnie na ko\u0144cu zej\u015bcia? Czy to by\u0142a prawdziwa Mary? Wyobra\u017ania przedstawia\u0142a nam r\u00f3\u017cne interpretacje, ale i tak w wi\u0119kszo\u015bci nie dostawali\u015bmy jasnej odpowiedzi. <\/span><\/p>\n

W horrorach sprawa ma si\u0119 o tyle gorzej, \u017ce jeste\u015bmy osamotnieni. To kolejny aspekt, kt\u00f3ry wzmacnia immersj\u0119 z produktem, a zarazem jest katalizatorem indywidualnych rozwa\u017ca\u0144, kt\u00f3re wzmacniaj\u0105 poczucie strachu.<\/strong> I musz\u0119 ponownie przywo\u0142a\u0107 w tym tek\u015bcie ekip\u0119 szwedzkiego studia Frictional Games, czyli SOMA. Pewnego dnia og\u0142osili bowiem, \u017ce wprowadzony zosta\u0142 nowy tryb o nazwie \u2018bezpieczny\u2019. Pozwala\u0142 on na zaliczenie produkcji bez walki, czy moment\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142y pos\u0142a\u0107 gracza do piachu. Jednak osoby, kt\u00f3re ogrywa\u0142y pocz\u0105tek gry nadal czu\u0142y si\u0119 nieswojo za spraw\u0105 sugestywnych d\u017awi\u0119k\u00f3w, dusznej atmosfery, czy poruszaj\u0105cego si\u0119 cienia w korytarzu. Nawet w trybie bezpiecznym. Zn\u00f3w w grze Prey<\/a> z 2017 r. genialnym pomys\u0142em by\u0142o wprowadzenie Mimik\u00f3w, obcych byt\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142y przeistoczy\u0107 si\u0119 w niematerialne rzeczy typu kubek, lampka, czy paczka amunicji. Pami\u0119tam do dnia dzisiejszego jak w pierwszym wi\u0119kszym biurowcu po tym jak pojawi\u0142y si\u0119 stwory\u2026 zacz\u0105\u0142em wymachiwa\u0107 kluczem francuskim w bogu ducha winne przedmioty.<\/strong> Jak wyja\u015bnia g\u0142\u00f3wny projektant Ridardo Bare \u2013 \u201eIch zachowanie jest nieskryptowane, wyb\u00f3r przedmiot\u00f3w do na\u015bladowania to tylko cz\u0119\u015b\u0107 systemowej sztucznej inteligencji. <\/span>Dokonuj\u0105 wybor\u00f3w w locie, i nawet programi\u015bci nie maj\u0105 poj\u0119cia, czego si\u0119 spodziewa\u0107. <\/span><\/em>To nie tak, \u017ce mo\u017cesz zapami\u0119ta\u0107 sekwencj\u0119 rozgrywki, poniewa\u017c je\u015bli umrzesz i za\u0142adujesz stan gry, nast\u0119pnym razem mo\u017ce by\u0107 inaczej<\/em>\u201d.<\/span> Nieprzewidywalno\u015b\u0107 rzeczy niematerialnej, kt\u00f3ra mog\u0142a skoczy\u0107 czarnymi mackami na twarz protagonisty by\u0142a sporym polem do popisu dla naszej wyobra\u017ani i z psychologicznego punktu widzenia by\u0142a to \u015bwietna zagrywka.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ud\u017awi\u0119kowienie jest \u201ecichym\u201d bohaterem w niemal ka\u017cdy horrorze. Wiedz\u0105 o tym doskonale mi\u0142o\u015bnicy tego gatunku. Jednak nie ka\u017cdy zdaje sobie spraw\u0119 ze stosowania psychologicznych sztuczek, kt\u00f3re maj\u0105 na celu fragmentyzacj\u0119 informacji. Najlepszym tego przyk\u0142adem jest szumi\u0105ce radio w serii Silent Hill, kt\u00f3re gracz odnajduje i umieszcza w swoim ekwipunku \u2013 zastanawiaj\u0105c si\u0119 co mo\u017ce zaoferowa\u0107 opr\u00f3cz wyboru stacji muzycznej. Szybko jednak wychodzi na jaw, \u017ce radyjko zaczyna wydobywa\u0107 z siebie niepokoj\u0105ce trzaski, tym g\u0142o\u015bniejsze, im bli\u017cej znajduje si\u0119 wr\u00f3g. To sprawia, \u017ce gracz zostaje poinformowany o samym fakcie wyst\u0119powania maszkary w jego okolicy, jednak nie daje odpowiedzi na podstawowe pytanie \u2013 gdzie dok\u0142adnie ono jest?<\/strong> B\u0119d\u0105c jeszcze przy tematyce Cichego Wzg\u00f3rza, tw\u00f3rcy cz\u0119sto stosuj\u0105 wyciszone d\u017awi\u0119ki w opuszczonych pomieszczeniach. Mog\u0105 to by\u0107 szmery, szepty, dziwne nawo\u0142ywania w oddali. W Silent Hill 2 wchodz\u0105c do pokoju nr. 209 w apartamencie Blue Creek mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 przera\u017caj\u0105cy oraz unikatowy (losowo wyst\u0119puj\u0105cy) szept, kt\u00f3ry automatycznie wrzuca ciarki na sk\u00f3rze, plecach i napletku. Zreszt\u0105 pos\u0142uchajcie<\/a>. <\/span><\/p>\n

Na jeszcze lepszy pomys\u0142 wpad\u0142 kto\u015b z zespo\u0142u Frictional Games, tym razem w Amnesia: Mroczny Ob\u0142\u0119d<\/a>. Co prawda ud\u017awi\u0119kowienie by\u0142o zgrane z wizualnym efektem, ale nie wypada tego nie om\u00f3wi\u0107 w tym artykule. Przechadzaj\u0105c si\u0119 po upiornym zamczysku, w pewnym momencie trafiamy na zalan\u0105 piwnic\u0119, w kt\u00f3rej szybko dowiadujemy si\u0119 o niewidzialnym s\u0105siedzie. Jego obecno\u015b\u0107 mo\u017cemy odkry\u0107 w momencie, kiedy s\u0142ycha\u0107 (i wida\u0107) narastaj\u0105cy plusk wody. I znowu \u2013 dostajemy sygna\u0142 d\u017awi\u0119kowy, jednak nie jeste\u015bmy w stanie zlokalizowa\u0107 zagro\u017cenia \u2013 a zastosowany tu sampel\u00a0 jest straszniejszy ni\u017c trza\u015bni\u0119cie drzwiami przez oburzonego szefa w pracy. Przyk\u0142adami mo\u017cna mno\u017cy\u0107 (pikanie detektora ruchu w Obcy: Izolacja<\/strong>), ale zaprezentowany materia\u0142 nie jest z gumy do majtek, wi\u0119c czas na podsumowanie.<\/span><\/p>\n

Z punktu psychologicznego horrory ukazane w opisywanym medium jakim s\u0105 gry, maj\u0105 przewag\u0119 nad innymi dzie\u0142ami kinematografii, czy ksi\u0105\u017ckowymi. Gry o wiele skuteczniej wzbudzaj\u0105 emocje ni\u017c inne media, poniewa\u017c jest to gra o jak\u0105\u015b stawk\u0119. Odbiorcy opr\u00f3cz biernego obserwowania trzymaj\u0105 pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119 nad wydarzeniami, kt\u00f3re zagra\u017caj\u0105 \u017cyciu prowadzonemu awatarowi. A przy wi\u0119kszych stanach l\u0119kowych \u2013 w pewnym sensie \u2013 r\u00f3wnie\u017c i jemu. No i nie zapominajmy, \u017ce to jest gra \u2013 \u015bwiadomo\u015b\u0107 pora\u017cki i powtarzania strasznego etapu od nowa mo\u017ce doprowadzi\u0107 nie tyle do frustracji, co narastaj\u0105cych obaw, sporej dawki emocji w\u015br\u00f3d graj\u0105cego. <\/span><\/p>\n

Na zako\u0144czenie wypada tylko zacytowa\u0107 wypowied\u017a Hideo Kojimy, kt\u00f3ry potwierdzi powy\u017csze my\u015bli \u2013 \u201eHorror\u2026 w przypadku filmu, mo\u017cesz zamkn\u0105\u0107 oczy, gdy na ekranie pojawia si\u0119 co\u015b strasznego. Jednak gry r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od takich produkcji. Je\u017celi nie b\u0119dziesz na co\u015b patrze\u0107, to film i tak b\u0119dzie trwa\u0142. W przypadku gier jednak, musisz sam popycha\u0107 akcj\u0119 do przodu\u201d.\u00a0<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Definicja horroru znana jest g\u0142\u00f3wnie kinomaniakom i przedstawiana jako gatunek filmowy d\u0105\u017c\u0105cy do wprowadzenia widza w stan przera\u017cenia, a w przypadku klasycznych dzie\u0142 \u2014 do wywo\u0142ania u niego efektu katharsis, czyli (gr. oczyszczenie) \u2013 uwolnienie od cierpienia, odreagowanie zablokowanego napi\u0119cia, st\u0142umionych emocji, skr\u0119powanych my\u015bli i wyobra\u017ce\u0144. W przypadku gier sprawa … Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":294366,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_dont_share_socialmedia":false,"_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"","_twitter_share_type":"","_linkedin_share_type":"","_pinterest_share_type":"","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"","_medium_share_type":"","_threads_share_type":"","_google_business_share_type":"","_selected_social_profile":[],"_wpsp_enable_custom_social_template":false,"_wpsp_social_scheduling":{"enabled":false,"datetime":null,"platforms":[],"status":"template_only","dateOption":"today","timeOption":"now","customDays":"","customHours":"","customDate":"","customTime":"","schedulingType":"absolute"},"_wpsp_active_default_template":true},"categories":[1231],"tags":[1521,1670,178,977,181,1672,240,1520,1671,981],"coauthors":[521],"class_list":["post-292670","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicystyka","tag-fobie","tag-frictional-games","tag-horror","tag-horror-psychologiczny","tag-jump-scare","tag-psychologia","tag-silent-hill","tag-strach","tag-straszenie","tag-survival-horror","entry"],"pp_statuses_selecting_workflow":false,"pp_workflow_action":"current","pp_status_selection":"publish","aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/292670","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=292670"}],"version-history":[{"count":68,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/292670\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":294650,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/292670\/revisions\/294650"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/294366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=292670"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=292670"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=292670"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcoauthors&post=292670"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}