{"id":303404,"date":"2025-09-03T18:48:22","date_gmt":"2025-09-03T16:48:22","guid":{"rendered":"https:\/\/shinigami.pl\/?p=303404"},"modified":"2025-09-03T20:44:16","modified_gmt":"2025-09-03T18:44:16","slug":"cronos-the-new-dawn-i-dystopijna-wizja-prl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shinigami.pl\/?p=303404","title":{"rendered":"Cronos: The New Dawn i dystopijna wizja PRL"},"content":{"rendered":"
<\/div>

\u201eUlica przesta\u0142a istnie\u0107. Ulica umar\u0142a. Brn\u0119 przez zeskorupia\u0142e grudy \u015bniegu, rzadkie lampy nie rozpraszaj\u0105 ciemno\u015bci, mruga samotna jarzeni\u00f3wka pustej wystawy. Id\u0119, \u015blizgaj\u0105c si\u0119, g\u0142\u00f3wn\u0105 ulic\u0105 zupe\u0142nie sam \u2013 brodaty, samotny pan w ko\u017cuchu, w czapie nasuni\u0119tej na oczy. Polska to dzi\u015b najsmutniejszy kraj samotnych, uciekaj\u0105cych od siebie ludzi\u201d. Notatka znaleziona w grze Cronos: The New Dawn<\/em>? Sk\u0105d. To rzeczywiste \u015bwiadectwo osoby, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a okres stanu wojennego.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Stan wojenny w Polsce nie by\u0142 wydarzeniem wy\u0142\u0105cznie politycznym. By\u0142 do\u015bwiadczeniem, kt\u00f3re wdar\u0142o si\u0119 w codzienno\u015b\u0107 zwyk\u0142ych ludzi. Atmosfera tamtych dni stanowi\u0142a pr\u00f3b\u0119 odnalezienia si\u0119 w \u015bwiecie, kt\u00f3ry w jednej chwili obr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do g\u00f3ry nogami. Tw\u00f3rcy Cronos: The New Dawn<\/em> podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 uchwycenia tego poczucia niepewno\u015bci, gdy ka\u017cdy dzie\u0144 by\u0142 walk\u0105 o przetrwanie.<\/span><\/p>\n

\n

U\u0142o\u017cenie \u017cycia od nowa<\/strong><\/em><\/span><\/h3>\n
\n

Jednym z kluczowych motyw\u00f3w, kt\u00f3ry tw\u00f3rcy musieli odda\u0107 \u2013 a co uda\u0142o si\u0119 przenie\u015b\u0107 na potrzeby gry niezwykle skutecznie \u2013 by\u0142o poczucie niepewno\u015bci i dezorientacji, jakie ogarn\u0119\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwo<\/strong> w pocz\u0105tkowym okresie stanu wojennego. Wed\u0142ug historycznych \u015bwiadectw Polacy nie od razu zrozumieli, co takiego wydarzy\u0142o si\u0119 w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku<\/a>. Relacje zwyk\u0142ych obywateli, ale te\u017c i cz\u0119\u015bci zatrzymanych os\u00f3b, wskazuj\u0105 na to, jak trudno by\u0142o wyobrazi\u0107 sobie, czym w\u0142a\u015bciwie jest stan wojenny i jak d\u0142ugo b\u0119dzie trwa\u0142. Pocz\u0105tkowe reakcje by\u0142y do\u015b\u0107 chaotyczne: od mocno paranoicznych (obywatele zastanawiali si\u0119, czy robi\u0107 jakie\u015b wi\u0119ksze zapasy, cho\u0107 dost\u0119pno\u015b\u0107 czegokolwiek by\u0142a mocno ograniczona) po bagatelizowanie sytuacji (zak\u0142adano, \u017ce stan wojenny to jedynie chwilowy \u201estraszak\u201d). Odczucia te szybko ust\u0105pi\u0142y miejsca l\u0119kowi, zw\u0142aszcza kiedy internowani zaczynali do\u015bwiadcza\u0107 represji i wyw\u00f3zki w nieznane nikomu miejsca.<\/span><\/p>\n

\n
\n

Wojna, wi\u0119c co? Zapasy? Og\u0142upia\u0142a, lej\u0119 wod\u0119 do wanny. Patrz\u0119, czy mam co\u015b do jedzenia. Pustka kompletna.<\/span>
\n\u2013 Ksenia Bagi\u0144ska, \u015awiadkowie stanu wojennego. Wspomnienia mieszka\u0144c\u00f3w Pomorza<\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n

Podobnego typu reakcje umiejscowione s\u0105 ju\u017c w zapiskach i informacjach od pocz\u0105tku Cronos: The New Dawn<\/em>. Cho\u0107 gra \u0142\u0105czy elementy prawdziwego stanu wojennego z fikcyjn\u0105 zaraz\u0105, kt\u00f3ra wymusi\u0142a dodatkowe kwarantanny, s\u0105 one zaskakuj\u0105co trafne. Posta\u0107 gracza, cho\u0107 \u015bwiadoma tego, co si\u0119 sta\u0142o post factum, odkrywa \u2013 podobnie jak polscy obywatele \u2013 powag\u0119 sytuacji stopniowo<\/strong>, a wra\u017cenie tymczasowo\u015bci wdra\u017canych przez w\u0142adze dzia\u0142a\u0144 prewencyjnych zamienia si\u0119 w \u015bwiadomo\u015b\u0107 realnego zagro\u017cenia.<\/span><\/p>\n

Bloober Team uwypukli\u0142 r\u00f3wnie\u017c atmosfer\u0119 codziennych ogranicze\u0144 i trudno\u015bci, jakie pojawi\u0142y si\u0119 niemal natychmiast po 13 grudnia. Brak telefon\u00f3w, zawieszenie program\u00f3w radiowych i telewizyjnych czy zamkni\u0119cie instytucji kultury zaburzy\u0142y rytm dnia wi\u0119kszo\u015bci obywateli, wprowadzaj\u0105c chaos i poczucie izolacji.<\/strong> Przemierzaj\u0105c za\u015bnie\u017cone osiedla w grudniu 1981 roku, kiedy to ulice s\u0105 ca\u0142kowicie opustosza\u0142e, a wszelkie sklepy pozamykane, \u017cycie toczy si\u0119 nadal. W blokach s\u0142yszymy przez drzwi rozmowy zaniepokojonych ludzi, niemaj\u0105cych poj\u0119cia, dlaczego nagle zerwano komunikacj\u0119 i niemog\u0105cych rozezna\u0107 si\u0119 w <\/span>sytuacji ich bliskich, do tego z p\u0142acz\u0105cymi dzie\u0107mi\u2026 I to wszystko w trakcie przygotowa\u0144 do nadchodz\u0105cych \u015bwi\u0105t. Buduje to mocno sugestywny obraz nag\u0142ej zmiany, jaka zasz\u0142a w kraju.<\/span><\/p>\n

\"Cronos:<\/p>\n

Trudno\u015bci, z jakimi borykali si\u0119 obywatele, odzwierciedlone s\u0105 w licznych og\u0142oszeniach rz\u0105dowych: nie my\u015bl o sobie, my\u015bl o zbiorowo\u015bci. Nie wychod\u017a po zmroku. Zosta\u0144 w mieszkaniu. Oszcz\u0119dzaj zapasy. Tak, s\u0105 op\u00f3\u017anienia w dostawach i braki podstawowych produkt\u00f3w, ale czy wiesz, \u017ce z samej wody i m\u0105ki jeste\u015b w stanie przygotowa\u0107 pyszny posi\u0142ek? Tego typu detale umiej\u0119tnie mieszaj\u0105 prawd\u0119 historyczn\u0105 z fikcj\u0105. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce prezentowane tre\u015bci to lekka przesada, by\u0107 mo\u017ce jakie\u015b podkoloryzowanie tego, jak faktycznie wygl\u0105da\u0142o narzucenie ogranicze\u0144 obywatelom. Od prawdy nie odbiega to jednak zbyt daleko.<\/strong><\/span><\/p>\n

Niepewno\u015b\u0107 dotyczy\u0142a ca\u0142ych rodzin \u2013 dzieci i m\u0142odzie\u017c zostawa\u0142y w domach, bo szko\u0142y i uczelnie zamkni\u0119to, co w praktyce oznacza\u0142o nag\u0142e i nieplanowane \u201eferie\u201d. Zawieszenie zaj\u0119\u0107 i zamkni\u0119cie instytucji kultury pog\u0142\u0119bia\u0142o atmosfer\u0119 izolacji, w kt\u00f3rej spo\u0142ecze\u0144stwo funkcjonowa\u0142o przez pierwsze tygodnie zimy. Zalecano, by rodzice nakazywali m\u0142odocianym czytanie ksi\u0105\u017cek przez co najmniej godzin\u0119 dziennie, by\u0142y to jednak dzia\u0142ania niewystarczaj\u0105ce. Cronos<\/em> obrazuje rado\u015b\u0107 zapisk\u00f3w dziecka, kt\u00f3re cieszy si\u0119, \u017ce szko\u0142a si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, do momentu, gdy zapiski nagle zostaj\u0105 przerwane z uwagi na pogarszaj\u0105cy si\u0119 stan rodzic\u00f3w.<\/strong> M\u0142odsi zmuszeni byli sp\u0119dza\u0107 czas w ciasnych mieszkaniach, bez dost\u0119pu do informacji i z rosn\u0105cym poczuciem bezradno\u015bci wobec sytuacji. Szwendanie si\u0119 po mie\u015bcie bez towarzystwa doros\u0142ych mog\u0142o zreszt\u0105 \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 na dziecko nieliche k\u0142opoty.<\/span><\/p>\n

\n
\n

Mia\u0142am kilkumiesi\u0119cznego szczeniaka w domu i trzeba by\u0142o z nim cz\u0119sto wychodzi\u0107. Na og\u00f3\u0142 wychodzili rodzice, bo bali si\u0119, \u017ce mnie z racji wieku pr\u0119dzej mo\u017ce si\u0119 \u226aco\u015b\u226b przytrafi\u0107.<\/span>
\n\u2013 Maryla Bertrandt, Migawki z pierwszego roku stanu wojennego.<\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n

Do tego dochodzi\u0142y surowe ograniczenia w przemieszczaniu si\u0119. W\u0142adze wprowadzi\u0142y godzin\u0119 milicyjn\u0105 \u2013 pocz\u0105tkowo od 19:00, p\u00f3\u017aniej przesuni\u0119t\u0105 na 22:00 \u2013 oraz obowi\u0105zek uzyskiwania przepustek na wyjazd z miasta czy zmian\u0119 miejsca pobytu. Gra integruje ten element do \u015bwiata przedstawionego, podrzucaj\u0105c informacje o zakazach poruszania si\u0119 czy opuszczeniu miasta<\/strong> (o ile nie jest si\u0119 partyjnym dygnitarzem z kas\u0105 na \u0142ap\u00f3wki). Co wi\u0119cej, mamy nawet obecno\u015b\u0107 \u201euprzejmych inaczej\u201d s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy gro\u017c\u0105 niekt\u00f3rym lokatorom, \u017ce za brak uciszenia si\u0119 mog\u0105 bez problemu zawiadomi\u0107 milicj\u0119, kt\u00f3ra szybko i w sobie znany spos\u00f3b \u201ewyprostuje\u201d zachowanie delikwenta.<\/span><\/p>\n

Tw\u00f3rcy nie pomin\u0119li r\u00f3wnie\u017c aspektu materialnego, kt\u00f3ry r\u00f3wnie mocno odciska\u0142 si\u0119 na codziennym \u017cyciu. Braki w zaopatrzeniu, kolejki po chleb i podstawowe produkty oraz apele w\u0142adz o \u201esamodyscyplin\u0119\u201d u\u015bwiadamiaj\u0105 graczowi, \u017ce do\u015bwiadczenie stanu wojennego nie wi\u0105za\u0142o si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z politycznymi represjami, lecz tak\u017ce codzienn\u0105 walk\u0105 o zachowanie jakiejkolwiek normalno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\"Cronos:<\/p>\n

\n

S\u0142ugi Narodu<\/span><\/span><\/strong><\/em><\/span><\/h3>\n
\n

W Cronos: The New Dawn<\/em> po\u0142\u0105czono r\u00f3wnie\u017c fikcyjny w\u0105tek kwarantanny na\u0142o\u017conej na cz\u0119\u015b\u0107 pracownik\u00f3w Huty im. Lenina z realnymi praktykami funkcjonowania aparatu bezpiecze\u0144stwa PRL. Dzielnica Nowy \u015awit, ukazana jako sztandarowa inwestycja komunistycznej w\u0142adzy i symbol nowego porz\u0105dku, mia\u0142a dzia\u0142a\u0107 jak \u201ewzorcowy mechanizm\u201d \u2013 nie wolno by\u0142o dopu\u015bci\u0107, aby jakiekolwiek zjawiska zaburza\u0142y idealn\u0105 wizj\u0119 Partii.<\/strong> Jednak \u015brodowisko robotnicze, szczeg\u00f3lnie w rejonach o du\u017cym znaczeniu gospodarczym i symbolicznym, wymyka\u0142o si\u0119 pe\u0142nej kontroli. W fabule gry ogniskuje si\u0119 to wok\u00f3\u0142 grupy hutnik\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych panowa\u0142y nastroje sprzeciwu wobec aktualnego ustroju. Cz\u0119\u015b\u0107 za\u0142ogi skupia\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 charyzmatycznego robotnika o cechach przyw\u00f3dczych, a jego rosn\u0105ca popularno\u015b\u0107 stawa\u0142a si\u0119 dla w\u0142adz problemem trudnym do zignorowania.<\/span><\/p>\n

Historyczne t\u0142o, na kt\u00f3rym osadzono ten w\u0105tek, wynika z samego charakteru dzia\u0142a\u0144 bezpieki. W Polsce Ludowej aparat bezpiecze\u0144stwa pe\u0142ni\u0142 bowiem cztery podstawowe funkcje: represyjn\u0105, informacyjn\u0105, profilaktyczn\u0105 i manipulacyjn\u0105.<\/strong> Represje polega\u0142y na eliminacji os\u00f3b lub \u015brodowisk uznanych za zagro\u017cenie dla partii. <\/span>Funkcja informacyjna sprowadza\u0142a si\u0119 do gromadzenia wiedzy o jednostkach, grupach i procesach spo\u0142ecznych, kt\u00f3re komuni\u015bci traktowali jako potencjalnie niebezpieczne. Profilaktyka natomiast oznacza\u0142a zabezpieczanie systemu przed rozwojem zjawisk niepo\u017c\u0105danych, a manipulacja \u2013 wywieranie zakulisowego wp\u0142ywu na \u017cycie spo\u0142eczne i sterowanie nim w po\u017c\u0105danym kierunku. Podstawowym narz\u0119dziem realizacji ka\u017cdej z funkcji by\u0142o zdobywanie informacji \u2013 to dzi\u0119ki nim bezpieka mog\u0142a decydowa\u0107, czy nale\u017cy si\u0119gn\u0105\u0107 po zdecydowanie mocniejsze represje, czy raczej wdro\u017cy\u0107 dzia\u0142ania profilaktyczne lub manipulacyjne (oczywi\u015bcie zapobiegawczo, by zdusi\u0107 w zarodku jakiekolwiek przejawy buntu). Jak wyja\u015bniali funkcjonariusze S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa:<\/span><\/p>\n

\n
\n

Zespolenie dw\u00f3ch czynnik\u00f3w \u2013 zapobiegania oraz \u015brodk\u00f3w represyjnych \u2013 jest warunkiem skutecznej eliminacji z naszego \u017cycia wrogiej dzia\u0142alno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\u2013 Organizacja operacyjnej ochrony gospodarki narodowej<\/em>, Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n

\"Cronos:<\/p>\n

Tw\u00f3rcom z Bloober Teamu uda\u0142o si\u0119 uchwyci\u0107 te dzia\u0142ania w elementach \u015bwiata przedstawionego Cronosa <\/em>z do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105c\u0105 pieczo\u0142owito\u015bci\u0105 (cho\u0107 w\u0142a\u015bciwa gra koncentruje si\u0119 przecie\u017c wok\u00f3\u0142 zupe\u0142nie innego problemu). Dzi\u0119ki odnajdowanym zapiskom zbudowano kontekst konfliktu na linii w\u0142adza-robotnicy, kt\u00f3rzy osi\u0105ga\u0142 poma\u0142u temperatur\u0119 wrzenia, a wybuch nast\u0105pi\u0142 wkr\u00f3tce po wprowadzeniu stanu wojennego. Milicja i organy bezpiecze\u0144stwa postanawiaj\u0105 zinfiltrowa\u0107 \u015brodowisko huty, aby pozna\u0107 nastroje i oszacowa\u0107, czy uda si\u0119 dotrze\u0107 bli\u017cej do wybijaj\u0105cego si\u0119 lidera robotnik\u00f3w. Celem jest znalezienie jakiegokolwiek pretekstu, aby usun\u0105\u0107 go z \u017cycia publicznego, a w skrajnym przypadku wyeliminowa\u0107. Gra oddaje tu paradoks re\u017cimu: aparat w\u0142adzy musia\u0142 dzia\u0142a\u0107 ostro\u017cnie, bo popularno\u015b\u0107 przyw\u00f3dcy w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w by\u0142a na tyle du\u017ca<\/strong>, \u017ce otwarte represje mog\u0142yby przynie\u015b\u0107 odwrotny skutek od zamierzonego i wywo\u0142a\u0107 jeszcze wi\u0119ksze tarcia.<\/span><\/p>\n

Historycznie szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w tego rodzaju dzia\u0142aniach odgrywali tajni wsp\u00f3\u0142pracownicy (TW). Kluczem do zrozumienia ich miejsca w pracy operacyjnej bezpieki jest fakt, \u017ce z regu\u0142y tkwili oni w \u015brodowiskach uznanych za wrogie i jednocze\u015bnie stanowili \u017ar\u00f3d\u0142o informacji.<\/strong> TW dzielili si\u0119 wiedz\u0105, jak\u0105 posiadali, ale tak\u017ce wykonywali zadania zlecane przez funkcjonariuszy \u2013 byli stymulowani do zdobywania okre\u015blonych danych, a nieraz brali udzia\u0142 w z\u0142o\u017conych przedsi\u0119wzi\u0119ciach operacyjnych. Aparat w\u0142adzy m\u00f3g\u0142 z ich pomoc\u0105 nie tylko pozyskiwa\u0107 informacje, lecz tak\u017ce szerzy\u0107 dezinformacj\u0119, wprowadza\u0107 w obieg spreparowane tre\u015bci, inicjowa\u0107 konflikty czy wp\u0142ywa\u0107 na decyzje i zachowania os\u00f3b w danym zak\u0142adzie pracy i nie tylko. Dzi\u0119ki temu SB mog\u0142a nie tylko obserwowa\u0107, lecz w praktyce cz\u0119\u015bciowo sterowa\u0107 \u015brodowiskiem, a przynajmniej os\u0142abia\u0107 jego najbardziej niebezpieczne (z punktu widzenia Partii, rzecz jasna) inicjatywy.<\/span><\/p>\n

\"Cronos:<\/p>\n

\n

Ku chwale Ojczyzny. I tylko Ojczyzny<\/span><\/strong><\/em><\/span><\/h3>\n
\n

Wymykaj\u0105ca si\u0119 spod kontroli sytuacja kryzysowa w\u00a0Cronos: The New Dawn<\/em> zmusza w\u0142adze i wojsko do zwr\u00f3cenia si\u0119 o pomoc do \u015brodowisk naukowych. Wydaje si\u0119 to logiczne i konieczne wobec skali zagro\u017cenia, kt\u00f3re mo\u017ce sparali\u017cowa\u0107 funkcjonowanie pa\u0144stwa i zagrozi\u0107 jego obywatelom. Niestety jednak realia, w kt\u00f3rych musz\u0105 dzia\u0142a\u0107 naukowcy i lekarze do\u015b\u0107 \u015bci\u015ble odtwarzaj\u0105 warunki panuj\u0105ce w Polsce Ludowej. Mimo \u017ce badacze zostaj\u0105 wezwani do rozwi\u0105zania problemu, ich aktywno\u015b\u0107 podlega \u015bcis\u0142ej kontroli i nadzorowi przez struktury pa\u0144stwa. Naukowcy musz\u0105 podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 wytycznym p\u0142yn\u0105cym tak z Warszawy, jak i z Moskwy<\/strong> \u2013 a wszelkie dzia\u0142ania wykraczaj\u0105ce poza zatwierdzony schemat s\u0105 surowo zakazane.<\/span><\/p>\n

Taki obraz koresponduje z historycznymi praktykami S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ra nieustannie interesowa\u0142a si\u0119 \u015brodowiskami akademickimi. Kontrola ta spoczywa\u0142a przede wszystkim na pionie III SB, odpowiedzialnym mi\u0119dzy innymi za o\u015bwiat\u0119 i dzia\u0142alno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105, a tak\u017ce za zwalczanie rodz\u0105cej si\u0119 politycznej opozycji. Ju\u017c na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych dwudziestego wieku jej mechanizmy zosta\u0142y usystematyzowane poprzez zak\u0142adanie tak zwanych spraw obiektowych, kt\u00f3re dotyczy\u0142y poszczeg\u00f3lnych uczelni i instytut\u00f3w. W Cronos: The New Dawn<\/em> nawi\u0105zanie do tych reali\u00f3w wida\u0107 w przedstawieniu naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy, nawet staj\u0105c wobec katastrofy, zmuszeni s\u0105 prowadzi\u0107 badania pod okiem oficer\u00f3w politycznych i wojskowych. Ka\u017cde odst\u0119pstwo od wyznaczonej regu\u0142y \u2013 nawet je\u015bli mog\u0142oby przyspieszy\u0107 odnalezienie rozwi\u0105zania \u2013 traktowane jest jak przejaw niesubordynacji i karane z bezwzgl\u0119dn\u0105 surowo\u015bci\u0105.<\/strong> Niezale\u017cnie od tego, czy podejrzenia s\u0105 zasadne, czy ca\u0142kowicie bezpodstawne, reakcja aparatu bezpiecze\u0144stwa jest taka sama: represja, przes\u0142uchania i sta\u0142e gro\u017cenie palcem, by nikt nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 wyj\u015b\u0107 przed szereg.<\/span><\/p>\n

W ten spos\u00f3b, cho\u0107 starcie z nieznan\u0105 chorob\u0105 jest w grze w pe\u0142ni fikcyjne, to jednak splata si\u0119 z historycznym t\u0142em PRL-u, ukazuj\u0105c, \u017ce nawet w obliczu katastrofy o wymiarze og\u00f3lnospo\u0142ecznym naukowcy nie mogli dzia\u0142a\u0107 w pe\u0142ni niezale\u017cnie. Gorzej: mimo pr\u00f3b i apeli, \u017ce nie da si\u0119 pewnych rzeczy przeprowadzi\u0107 na akord, wojsko i tak przymusza\u0142o lekarzy do szybszych dzia\u0142a\u0144. Podobnie jak w stanie wojennym, gracz napotyka na informacje dotycz\u0105ce ustawicznych brak\u00f3w zasob\u00f3w do przeprowadzania bada\u0144, leczenia pacjent\u00f3w czy og\u00f3lnie poj\u0119tego przetrwania. Pozostaj\u0105 one jednak bez odpowiedzi, a ludzie musz\u0105 radzi\u0107 sobie z zapasami, kt\u00f3re otrzymali wcze\u015bniej, nie maj\u0105c szans na pozyskanie nowych. Efekty wci\u0105\u017c s\u0105 jednak w takiej sytuacji oczekiwane\u2026<\/strong> Naukowcy byli jednocze\u015bnie potrzebni i kontrolowani, a aparat bezpiecze\u0144stwa traktowa\u0142 ich zar\u00f3wno jako potencjalnych sojusznik\u00f3w w walce z kryzysem, jak i \u017ar\u00f3d\u0142o zagro\u017ce\u0144 wymagaj\u0105cych ci\u0105g\u0142ej inwigilacji.<\/span><\/p>\n

\"Cronos:<\/p>\n

\n

Cronos: The New Dawn<\/em> dobiega kiedy\u015b ko\u0144ca i ka\u017cdy gracz od\u0142o\u017cy go na p\u00f3\u0142k\u0119. My\u015bl\u0119 jednak, \u017ce obraz \u015bwiata, w kt\u00f3rym codzienno\u015b\u0107 podporz\u0105dkowana jest kontroli, a zwyk\u0142e gesty mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 niebezpieczne, pozostanie w pami\u0119ci na d\u0142ugo, i nie tylko polskich graczy. Cronos<\/em> nie jest wi\u0119c tylko fikcyjn\u0105 opowie\u015bci\u0105 o przesz\u0142o\u015bci, ale ostrze\u017ceniem \u2013 przypomnieniem, jak cienka bywa granica mi\u0119dzy pozornym porz\u0105dkiem a opresj\u0105. Je\u015bli raz ulica potrafi\u0142a nagle ucichn\u0105\u0107, je\u015bli raz spo\u0142ecze\u0144stwo w jednej chwili pogr\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 w strachu i izolacji \u2013 czy mo\u017cemy mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce nie wydarzy si\u0119 to ponownie?<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Opracowano na podstawie:<\/span>
\nAparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989 nr 1 (12)\/2014<\/span><\/p>\n

Joanna Grey, \u201eZima wasza\u201d \u2013 \u017cycie codzienne w pierwszych miesi\u0105cach stanu wojennego na przyk\u0142adzie Tr\u00f3jmiasta. Polska 1944\/45-1989.<\/span><\/p>\n

AIPN Kr, 0179\/17, W\u0142adys\u0142aw Ciasto\u0144, Eugeniusz Cilecki, Organizacja operacyjnej ochrony gospodarki narodowej, Departament Szkolenia i Doskonalenia Zawodowego MSW, Warszawa 1984.<\/span><\/p>\n

CZYTAJ WI\u0118CEJ:<\/span><\/strong>
\nCronos: The New Dawn \u2013 recenzja<\/a>
\n<\/span>Cronos: The New Dawn \u2013 wywiad z tw\u00f3rcami<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Portretowanie przez Cronos: The New Dawn element\u00f3w stanu wojennego – jak to si\u0119 ma do wydarze\u0144 historycznych?<\/p>\n","protected":false},"author":91,"featured_media":303418,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_dont_share_socialmedia":null,"_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"default","_twitter_share_type":"default","_linkedin_share_type":"default","_pinterest_share_type":"default","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"default","_medium_share_type":"default","_threads_share_type":"","_google_business_share_type":"","_selected_social_profile":[],"_wpsp_enable_custom_social_template":false,"_wpsp_social_scheduling":{"enabled":false,"datetime":null,"platforms":[],"status":"template_only","dateOption":"today","timeOption":"now","customDays":"","customHours":"","customDate":"","customTime":"","schedulingType":"absolute"},"_wpsp_active_default_template":true},"categories":[1231],"tags":[2173,176,2274,2288,2287],"coauthors":[1739],"class_list":["post-303404","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicystyka","tag-2173","tag-bloober-team","tag-cronos-the-new-dawn","tag-komunizm","tag-prl","entry"],"pp_statuses_selecting_workflow":false,"pp_workflow_action":"current","pp_status_selection":"publish","aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/303404","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/91"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=303404"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/303404\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":303454,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/303404\/revisions\/303454"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/303418"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=303404"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=303404"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=303404"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcoauthors&post=303404"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}