{"id":305021,"date":"2025-12-29T23:08:27","date_gmt":"2025-12-29T21:08:27","guid":{"rendered":"https:\/\/shinigami.pl\/?p=305021"},"modified":"2025-12-30T09:55:47","modified_gmt":"2025-12-30T07:55:47","slug":"gry-ktorych-nie-bylo-recenzja-ksiazki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shinigami.pl\/?p=305021","title":{"rendered":"Gry, kt\u00f3rych nie by\u0142o – recenzja ksi\u0105\u017cki"},"content":{"rendered":"
<\/div>

W \u015bwiecie literatury po\u015bwi\u0119conej grom wideo rzadko kiedy trafia si\u0119 publikacja, kt\u00f3ra potrafi zaskoczy\u0107 naprawd\u0119 olbrzymim bogactwem informacji na temat tworzenia gier. Ksi\u0105\u017cka Franka Gaskinga \u2013 \u201eGry, kt\u00f3rych nie by\u0142o\u201d \u2013 stanowi monumentalne \u015bwiadectwo, \u017ce historia elektronicznej rozrywki to nie tylko gry, kt\u00f3re trafi\u0142y na sklepowe p\u00f3\u0142ki i do \u015bwiadomo\u015bci wielu graczy. To g\u0142\u0119boka opowie\u015b\u0107 o projektach, kt\u00f3re nigdy nie mia\u0142y szansy zab\u0142ysn\u0105\u0107, cho\u0107 cz\u0119sto by\u0142y o krok od tego, by zmieni\u0107 bieg historii gamingu.<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Przed przyst\u0105pieniem do lektury mia\u0142em w g\u0142owie, wydawa\u0142oby si\u0119, spor\u0105 list\u0119 tytu\u0142\u00f3w, co do obecno\u015bci kt\u00f3rych na kartach omawianej ksi\u0105\u017cki by\u0142em przekonany w stu procentach. Zastanawia\u0142em si\u0119 wi\u0119c, czy \u2013 i jak bardzo \u2013 mo\u017ce mnie zaskoczy\u0107 najnowsza pozycja od wydawnictwa Gamebook. Z r\u0119k\u0105 na sercu musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce nie spodziewa\u0142em si\u0119 ogromu zgromadzonej w tej pozycji wiedzy, z jak\u0105 przysz\u0142o mi si\u0119 zapozna\u0107. Nagle moja skromna lista gier, kt\u00f3re nigdy si\u0119 nie ukaza\u0142y, sta\u0142a si\u0119 kropl\u0105 w morzu zawarto\u015bci \u201eGier, kt\u00f3rych nie by\u0142o\u201d.<\/span><\/p>\n

\"Cross-Play.pl<\/p>\n

\n

Wydanie z najwy\u017cszej p\u00f3\u0142ki<\/strong><\/span><\/h3>\n
\n

\u201eNie oceniaj ksi\u0105\u017cki po ok\u0142adce\u201d, powiadaj\u0105. To prawda, bo nigdy nie mo\u017cemy ca\u0142kowicie przewidzie\u0107, o czym w\u0142a\u015bciwie przeczytamy. Jednak czy jako\u015b\u0107 wydania danej publikacji faktycznie nie powinna mie\u0107 dla nas \u017cadnego znaczenia? Sk\u0105d. Element ten, wraz z zawart\u0105 tre\u015bci\u0105, tworzy sp\u00f3jn\u0105, jednolit\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Co tu du\u017co m\u00f3wi\u0107 \u2013 wydawnictwo prowadzone przez Zbigniewa Jankowskiego od lat stawia na wydania premium swoich ksi\u0105\u017cek.<\/span><\/p>\n

\u201e<\/em>Gry, kt\u00f3rych nie by\u0142o\u201d to ponad siedemset stron najwy\u017cszej klasy grubego, kredowego papieru w twardej, szytej oprawie. Ksi\u0105\u017cki Gamebooka same w sobie mog\u0105 uchodzi\u0107 za przedmioty kolekcjonerskie, a ka\u017cda z nich ma sw\u00f3j wyj\u0105tkowy charakter. Najwy\u017csza jako\u015b\u0107 wydania idzie w parze z unikaln\u0105 zawarto\u015bci\u0105, kt\u00f3rej pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 nawet w najg\u0142\u0119bszych zakamarkach Internetu.<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Pozycja, kt\u00f3rej brakowa\u0142o na polskim rynku<\/strong><\/span><\/h3>\n
\n

Frank Gasking, autor wspomnianej publikacji, jest tw\u00f3rc\u0105 serwisu Games That Weren\u2019t<\/a>. Skupia si\u0119 on na tematyce niewydanych i anulowanych gier wideo. W 2020 roku, we wsp\u00f3\u0142pracy z Bitmap Books, powsta\u0142a ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3rej tytu\u0142 pochodzi od nazwy wspomnianego portalu. <\/em>Dzi\u0119ki wydawnictwu Gamebook pojawi\u0142a si\u0119 ona na rodzimym rynku. Dodatkowo wzbogacona zosta\u0142a o informacje z naszego polskiego podw\u00f3rka, a ich autorem jest Pawe\u0142 Olszewski.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201eGry, kt\u00f3rych nie by\u0142o\u201d to pozycja wyj\u0105tkowa nie tylko dlatego, \u017ce w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci bazuje na informacjach z pierwszej r\u0119ki, lecz r\u00f3wnie\u017c z uwagi na tytaniczn\u0105 prac\u0119, jak\u0105 autor wykona\u0142 na przestrzeni wielu lat. Sam dociera\u0142 do tw\u00f3rc\u00f3w, przeszukiwa\u0142 archiwa, bada\u0142 i uruchamia\u0142 porzucone oraz zapomniane projekty, a przez to dostarczy\u0142 nam wiedzy na temat gier, o kt\u00f3rych (prawdopodobnie) nie mieli\u015bmy bladego poj\u0119cia. Szczeg\u00f3\u0142owe informacje zawieraj\u0105 w sobie nie tylko opisy danej produkcji, ale tak\u017ce kulisy powstawania danego tytu\u0142u oraz czynniki maj\u0105ce realny wp\u0142yw na jego niepowodzenie.<\/strong> To zdecydowanie lwia cz\u0119\u015b\u0107 ca\u0142ego tomiszcza. <\/span><\/p>\n

Kto\u015b m\u00f3g\u0142by si\u0119 przyczepi\u0107, \u017ce niekt\u00f3re gry posiadaj\u0105 do\u015b\u0107 oszcz\u0119dne opisy oraz niewielk\u0105 liczb\u0119 screen\u00f3w, ale pewnych rzeczy po prostu nie da\u0142o si\u0119 ju\u017c odzyska\u0107. Warto doceni\u0107, \u017ce niekt\u00f3re tytu\u0142y zosta\u0142y w og\u00f3le odnalezione i wyszczeg\u00f3lnione.<\/span><\/p>\n

\"Cross-Play.pl<\/p>\n

\n

Kroniki niepowodze\u0144<\/strong><\/span><\/h3>\n
\n

Ksi\u0105\u017cka zgrabnie oprowadza nas po historiach kolejnych produkcji. Zaczynamy od roku 1975, a ko\u0144czymy na 2015 (do tego dochodzi wspomniane polskie uzupe\u0142nienie). Ka\u017cda z podsumowanych gier zawiera informacje o roku produkcji, studiu, kt\u00f3re za ni\u0105 odpowiada\u0142o, oraz platformach docelowych. Wisienk\u0105 na torcie jest notka, czy mimo pora\u017cki danego tytu\u0142u (tj. braku oficjalnego wydania) istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 odpalenia wymienionej produkcji wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie.<\/strong> To prawdziwy strza\u0142 w dziesi\u0105tk\u0119 i cenna wskaz\u00f3wka, kt\u00f3re z niewydanych dot\u0105d gier mo\u017cemy dzi\u015b samodzielnie uruchomi\u0107 i ogra\u0107.<\/span><\/p>\n

Wiedza jest przekazywana czytelnikowi na r\u00f3\u017cne sposoby. Wiele przyk\u0142ad\u00f3w jest podanych w formie reporta\u017cowej \u2013 opr\u00f3cz opisu produkcji autor posi\u0142kuje si\u0119 cytatami jej tw\u00f3rc\u00f3w. Innym razem mamy do czynienia z wywiadami<\/strong> z deweloperami w formie wspominek. Ze wzgl\u0119du na t\u0119 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, z pewno\u015bci\u0105 nikt nie b\u0119dzie narzeka\u0107 na nud\u0119 podczas lektury.<\/span><\/p>\n

Nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 te\u017c fakt, \u017ce publikacja ta jest wr\u0119cz naszpikowana ciekawostkami i r\u00f3\u017cnej ma\u015bci nawi\u0105zaniami do og\u00f3lnie poj\u0119tego gamingu. Nie zabrak\u0142o naprawd\u0119 szczeg\u00f3\u0142owych opis\u00f3w procesu produkcji gry, wraz z szeregiem informacji czysto technicznych. Znajdziemy tu r\u00f3wnie\u017c dok\u0142adne przedstawienie dzia\u0142ania danej produkcji,<\/strong> wyja\u015bniaj\u0105ce zasady funkcjonowania gry, zawarte w niej schematy i za\u0142o\u017cenia.<\/span><\/p>\n

Od razu pragn\u0119 jednak uspokoi\u0107 ka\u017cdego, kto w\u0142a\u015bnie przestraszy\u0142 si\u0119 zawartego w ksi\u0105\u017cce techniczno-programistycznego be\u0142kotu. Nie wiem jakim cudem tego dokonano, ale j\u0119zyk, kt\u00f3rym opisano wszystkie wspomniane wy\u017cej elementy, jest nad wyraz prosty i zrozumia\u0142y. Dla wyj\u0105tkowo opornych zamieszczono na ko\u0144cu glosariusz, kt\u00f3ry obja\u015bnia wszelkie niezrozumia\u0142e poj\u0119cia.<\/span><\/p>\n

\n

Co by\u0142o a nie jest, zapisano w rejestr<\/strong><\/span><\/h3>\n
\n

Zostawmy jednak kwestie techniczne, chocia\u017c nie mog\u0142em si\u0119 ich nachwali\u0107. Przyjrzyjmy si\u0119 wreszcie temu, o czym w ksi\u0105\u017cce przeczytamy. A czego tutaj nie ma! Dowiedzie\u0107 si\u0119 mo\u017cemy o wielu grach, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce obi\u0142y si\u0119 komu\u015b o uszy. Czy s\u0105 na sali ludzie, kt\u00f3rzy kojarz\u0105 taki tytu\u0142 jak ThrillKill<\/em>? Ba! Zapewne spora cz\u0119\u015b\u0107 tych os\u00f3b ogrywa\u0142a ow\u0105 produkcj\u0119 na swoich domowych szarakach (nie do ko\u0144ca legalnie, rzecz jasna). Pow\u00f3d wstrzymania premiery tego tytu\u0142u, czyli nad wyraz przesadna brutalno\u015b\u0107, jest do\u015b\u0107 oczywisty.<\/span><\/p>\n

Czy jednak znacie zakulisowe bol\u0105czki niewydanego na Dreamcasta Half\u2011Life\u2019a<\/em>?<\/strong> Ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce wielu z was nie ma poj\u0119cia o tym, \u017ce gra zosta\u0142a w ca\u0142o\u015bci uko\u0144czona i by\u0142a o krok od produkcji pude\u0142ek i t\u0142oczenia p\u0142yt. Dlaczego wi\u0119c zarzucono tak zaawansowany projekt? <\/span>To w\u0142a\u015bnie stanowi o sile omawianej pozycji. Mamy tu zaserwowan\u0105 wci\u0105gaj\u0105c\u0105 i pe\u0142n\u0105 detali histori\u0119 niemal ca\u0142ego procesu deweloperskiego. Od pierwszego zlecenia przeportowania gry na konsol\u0119 Segi przez studio ProTechnix, poprzez powierzenie tytu\u0142u innym deweloperom, zwie\u0144czenie prac, uzyskanie \u201ez\u0142otego statusu\u201d a\u017c po anulowanie projektu.<\/span><\/p>\n

Opisany przyk\u0142ad doskonale ilustruje to, w jaki spos\u00f3b ksi\u0105\u017cka przedstawia nam poszczeg\u00f3lne produkcje. Nie mamy bowiem do czynienia wy\u0142\u0105cznie z informacj\u0105 o pora\u017cce danego tytu\u0142u. Niezwykle cz\u0119sto dochodzi do szerokiego om\u00f3wienia ca\u0142ego ci\u0105gu przyczynowo-skutkowego, z wieloma ciekawostkami i anegdotami przedstawianymi przez tw\u00f3rc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"Cross-Play.pl<\/p>\n

\n

Kreatywny spos\u00f3b tworzenia gier<\/strong><\/span><\/h3>\n
\n

Zdecydowanie najciekawsze s\u0105 smaczki i informacje zwi\u0105zane z najstarszymi opisanymi grami, gdy\u017c proces ich tworzenia oraz sposoby radzenia sobie z r\u00f3\u017cnego rodzaju ograniczeniami sprz\u0119towymi cz\u0119sto potrafi\u0142y zahacza\u0107 o absurd.<\/span><\/p>\n

Pierwsze pi\u0119tna\u015bcie lat opisanych w ksi\u0105\u017cce to zdecydowanie okres najbardziej kreatywnego my\u015blenia, wprowadzania innowacyjnych, cz\u0119sto wr\u0119cz szalonych rozwi\u0105za\u0144, a tak\u017ce walka z niewystarczaj\u0105c\u0105 moc\u0105 obliczeniow\u0105<\/strong>, by w produkcji zmie\u015bci\u0107 jak najwi\u0119cej zawarto\u015bci, nie niszcz\u0105c przy okazji sprz\u0119tu. Nie by\u0142o zaawansowanych silnik\u00f3w graficznych, gotowych skrypt\u00f3w, kompilator\u00f3w kodu czy bibliotek z gotowymi grafikami i d\u017awi\u0119kami. Wszystko trzeba by\u0142o robi\u0107 samodzielnie. Naprawd\u0119 warto doceni\u0107 trud, jaki wk\u0142adano w\u00f3wczas w tworzenie elektronicznej rozrywki, nawet je\u015bli obecnie mo\u017ce si\u0119 ona jawi\u0107 w naszych oczach jako zwyk\u0142a popierd\u00f3\u0142ka zlepiona z kilku pikseli na krzy\u017c.<\/span><\/p>\n

Dla zobrazowania, we\u017amy pod lup\u0119 gr\u0119 Cannonball<\/em> z 1976 roku. Grafik\u0119 tworzono w niej do\u015b\u0107 mozolnie, na papierze milimetrowym. Na pewno jednak nie domy\u015blicie si\u0119, jak nagrano d\u017awi\u0119ki \u0142amania ko\u015bci. Ot\u00f3\u017c\u2026 wzi\u0119to mokry r\u0119cznik i uderzano nim z ca\u0142ej si\u0142y o \u015bcian\u0119! Zaskoczeni tak kreatywnym rozwi\u0105zaniem? To tak, jak ja!<\/span><\/p>\n

Mnogo\u015b\u0107 tego typu pomys\u0142\u00f3w to idealny dow\u00f3d na to, jak tw\u00f3rcy musieli si\u0119 dwoi\u0107 i troi\u0107, by uzyska\u0107 zamierzony efekt. Je\u017celi ktokolwiek ma w\u0105tpliwo\u015bci, czy d\u017awi\u0119k wal\u0105cego o mur mokrego r\u0119cznika naprawd\u0119 brzmi jak \u0142amanie gnat\u00f3w, to polecam samodzielnie spr\u00f3bowa\u0107 tego eksperymentu\u2026 albo po prostu odpali\u0107 sobie Cannonball<\/em>. Jak mawiaj\u0105: je\u017celi co\u015b jest g\u0142upie i dzia\u0142a, to nie jest g\u0142upie.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie tego typu dzia\u0142ania mo\u017cna \u015bmia\u0142o przypisa\u0107 do zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci gier tamtego okresu. W opisanych przypadkach trudno jednak powstrzyma\u0107 kr\u0119c\u0105c\u0105 si\u0119 w oku \u0142ezk\u0119 na my\u015bl o tym, ile trudu i wysi\u0142ku posz\u0142o na marne. Mimo wszystko do\u015bwiadczenie zebrane przy tych projektach zasili\u0142o wiele nowych gier, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci mia\u0142y nieco wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia.<\/span><\/p>\n

\n

O polskim akcencie s\u0142\u00f3w par\u0119<\/strong><\/span><\/h3>\n
\n

W momencie przeczytania ju\u017c ca\u0142ej ksi\u0105\u017cki bi\u0142em si\u0119 z my\u015blami w zwi\u0105zku z kwesti\u0105 polskich gier. W ko\u0144cu posiadamy w swej historii, na r\u00f3wni z ca\u0142\u0105 reszt\u0105 opisanych tu przypadk\u00f3w (cho\u0107 nie w tak du\u017cej ilo\u015bci), zar\u00f3wno wi\u0119ksze i mniejsze projekty, kt\u00f3rym nie dane by\u0142o trafi\u0107 do oficjalnej dystrybucji. Dlaczego wi\u0119c opisane w osobnym rozdziale przez Paw\u0142a Olszewskiego tytu\u0142y nie znalaz\u0142y si\u0119 w pierwotnym wydaniu?<\/strong><\/span><\/p>\n

Zrozumie\u0107 mog\u0119 nieobecno\u015b\u0107 tak niszowych gier jak Solidarno\u015b\u0107<\/em> (1991) czy Husaria<\/em> (1994). Dziwi mnie jednak, \u017ce s\u0142owem nie wspomniano cho\u0107by o grach, kt\u00f3re powsta\u0107 mia\u0142y na motywach sagi o Wied\u017aminie<\/em> \u2013 zar\u00f3wno tym od Metropolis Software (Hexer\/The Witcher<\/em>, 1999) jak i CD Projekt (konsolowy port Wied\u017amin: Powr\u00f3t Bia\u0142ego Wilka<\/em>, 2008). Na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie Gamebook \u2013 wydaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 na nasz rynek \u2013 do\u0142o\u017cy\u0142 wszelkich stara\u0144, by ow\u0105 luk\u0119 wype\u0142ni\u0107, utrzymuj\u0105c przy tym wysoki poziom orygina\u0142u. Pan Olszewski wykona\u0142 kawa\u0142 dobrej roboty, zamieszczaj\u0105c dwadzie\u015bcia osiem pozycji i przybli\u017caj\u0105c nam z grubsza przyczyny ich niepowodze\u0144.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna wi\u0119c rzec, \u017ce dostajemy w nasze r\u0119ce najbardziej bogate wydanie, za\u015b polski rozdzia\u0142 wplata si\u0119 w ca\u0142o\u015b\u0107 na tyle swobodnie, \u017ce na spokojnie m\u00f3g\u0142by by\u0107 na sta\u0142e w\u0142\u0105czony do kolejnych wyda\u0144 zagranicznych. Jako drobny minus m\u00f3g\u0142bym jedynie wskaza\u0107, \u017ce w spisie tre\u015bci zamieszczono informacje o ca\u0142ym polskim rozdziale, a nie podano rozpisek opisanych w nich tytu\u0142\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"Cross-Play.pl<\/p>\n

\n

Koniecznie poznaj je wszystkie<\/strong><\/span><\/h3>\n
\n

\u201eGry, kt\u00f3rych nie by\u0142o\u201d to nie tylko podr\u00f3\u017c sentymentalna, ale te\u017c przygoda, podczas kt\u00f3rej odkry\u0107 mo\u017cna per\u0142y, o kt\u00f3rych istnieniu nie mieli\u015bmy poj\u0119cia.<\/strong> Zapomniane i porzucone projekty zupe\u0142nie obcych nam marek, a tak\u017ce kontynuacje tych znanych i lubianych IP b\u0105d\u017a przyk\u0142ady nieudanych port\u00f3w na r\u00f3\u017cne platformy\u2026 Si\u0142\u0105 publikacji, opr\u00f3cz informacji, dlaczego danej produkcji nie dane by\u0142o znale\u017a\u0107 si\u0119 na sklepowych p\u00f3\u0142kach, jest jej przyst\u0119pno\u015b\u0107 w odbiorze. To wr\u0119cz encyklopedyczna skarbnica wiedzy, z multum ciekawostek i szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, zar\u00f3wno tych technicznych, jak i w formie lu\u017anych opowie\u015bci.<\/span><\/p>\n

Powody, przez kt\u00f3re opisane gry nie doczeka\u0142y si\u0119 ostatecznie premiery, potrafi\u0142y by\u0107 naprawd\u0119 r\u00f3\u017cnorodne. Od typowych i prozaicznych, jak upadek studia czy brak funduszy na dalszy rozw\u00f3j tytu\u0142u, po bardziej z\u0142o\u017cone \u2013 jak rozbie\u017cne wizje deweloper\u00f3w i inwestor\u00f3w, brak perspektyw sprzeda\u017cowych czy te\u017c negatywny feedback od tester\u00f3w, mimo uko\u0144czenia i sfinalizowania ca\u0142ego projektu. Autor, poprzez wywiady i opowie\u015bci, przedstawia nam cz\u0119sto ca\u0142\u0105 otoczk\u0119 danego przypadku, od uformowania pomys\u0142u na sam\u0105 gr\u0119, a\u017c do jej uko\u0144czenia (b\u0105d\u017a upadku w trakcie produkcji). Wszelkie potkni\u0119cia, wprowadzone lub pomini\u0119te pomys\u0142y i koncepcje sprawiaj\u0105, \u017ce od ksi\u0105\u017cki wprost nie idzie si\u0119 oderwa\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce dawno nie spotka\u0142em si\u0119 z publikacj\u0105, do kt\u00f3rej b\u0119d\u0119 regularnie wraca\u0142, by poczyta\u0107 o danym tytule, od\u015bwie\u017cy\u0107 sobie o nim informacje lub po prostu sprawdzi\u0107, czy akurat w t\u0119 gr\u0119 mog\u0119 jeszcze w jaki\u015b spos\u00f3b zagra\u0107 cho\u0107by i dzisiaj.<\/span><\/strong><\/p>\n

To obowi\u0105zkowa lektura dla ka\u017cdego, kto cho\u0107 troch\u0119 si\u0119 interesuje grami. Takiej skarbnicy wiedzy o grach, kt\u00f3rych nie by\u0142o, pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 na rodzimym rynku wydawniczym. Zdecydowanie warto pozna\u0107 ka\u017cdy z upad\u0142ych projekt\u00f3w. <\/span><\/strong>Nie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zapomnie\u0107, \u017ce wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 tej ksi\u0105\u017cki jest podbita przez rewelacyjne wydanie, a dodatkowo, dzi\u0119ki polskiemu rozdzia\u0142owi, mo\u017cemy naby\u0107 najbogatsz\u0105 wersj\u0119 ksi\u0105\u017cki, jakie do tej pory zosta\u0142o opublikowane. Serdecznie polecam.<\/span><\/strong><\/p>\n

\"Gry,<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\"Gamebook\"<\/a><\/p>\n

KSI\u0104\u017bKA DO RECENZJI DOSTARCZONA PRZEZ WYDAWNICTWO GAMEBOOK<\/strong><\/span><\/p>\n

DZI\u0118KUJEMY ZA WSPARCIE!<\/strong><\/span><\/h3>\n
\n

\"Gry,<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W \u015bwiecie literatury po\u015bwi\u0119conej grom wideo rzadko kiedy trafia si\u0119 publikacja, kt\u00f3ra potrafi zaskoczy\u0107 naprawd\u0119 olbrzymim bogactwem informacji na temat tworzenia gier. Ksi\u0105\u017cka Franka Gaskinga \u2013 \u201eGry, kt\u00f3rych nie by\u0142o\u201d \u2013 stanowi monumentalne \u015bwiadectwo, \u017ce historia elektronicznej rozrywki to nie tylko gry, kt\u00f3re trafi\u0142y na sklepowe p\u00f3\u0142ki i do \u015bwiadomo\u015bci … Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":305034,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_dont_share_socialmedia":null,"_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"default","_twitter_share_type":"default","_linkedin_share_type":"default","_pinterest_share_type":"default","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"default","_medium_share_type":"default","_threads_share_type":"default","_google_business_share_type":"default","_selected_social_profile":[],"_wpsp_enable_custom_social_template":false,"_wpsp_social_scheduling":{"enabled":false,"datetime":null,"platforms":[],"status":"template_only","dateOption":"today","timeOption":"now","customDays":"","customHours":"","customDate":"","customTime":"","schedulingType":"absolute"},"_wpsp_active_default_template":true},"categories":[2155,4],"tags":[2394,2395,2156,2396,1152],"coauthors":[522],"class_list":["post-305021","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia","category-recenzje","tag-bitmap-books","tag-frank-gasking","tag-gamebook","tag-piotr-olszewski","tag-recenzja","entry"],"pp_statuses_selecting_workflow":false,"pp_workflow_action":"current","pp_status_selection":"publish","aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/305021","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=305021"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/305021\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":305046,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/305021\/revisions\/305046"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/305034"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=305021"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=305021"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=305021"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcoauthors&post=305021"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}