{"id":52191,"date":"2020-11-01T22:06:39","date_gmt":"2020-11-01T21:06:39","guid":{"rendered":"https:\/\/shinigami.pl\/?p=52191"},"modified":"2022-01-23T00:12:44","modified_gmt":"2022-01-22T22:12:44","slug":"crossmowy-ewolucja-straszenia-w-grach-wideo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shinigami.pl\/?p=52191","title":{"rendered":"CrossMowy \u2014 Ewolucja straszenia w grach wideo"},"content":{"rendered":"
<\/div>

Ka\u017cdy z nas czego\u015b si\u0119 boi. Boimy si\u0119, bo na r\u00f3\u017cnych rzeczach nam zale\u017cy. Boimy si\u0119 fobii, kt\u00f3re stawiaj\u0105 przed nami niewidzialne bariery. Boimy si\u0119 chor\u00f3b i \u015bmierci, ceni\u0105c sobie \u017cycie. Boimy si\u0119 publicznych wypowiedzi i tego cholernego klauna, kt\u00f3ry nic nie robi sobie z Koulrofobii. Chorobliwy l\u0119k przed liczb\u0105 13, a mo\u017ce strach przed dotykaniem ludzi i przedmiot\u00f3w? Porozmawiajmy jednak o tym wirtualnym, namacalnym strachu \u2014 odchodz\u0105c od \u017cycia prywatnego na rzecz gier z gatunku horror. CrossMowy przedstawiaj\u0105: \u201eEwolucja straszenia w grach wideo na przestrzeni lat\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Tom\"<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Na \u015bwiecie istnieje wiele przera\u017caj\u0105cych form rozgrywki. Tamagotchi jako symulator zabijania wirtualnego zwierz\u0105tka, czy automat do gry Pachinko w wersji Silent Hill,<\/em> to pierwszy przyk\u0142ad z brzegu. A ju\u017c zupe\u0142nie na powa\u017cnie, m\u00f3g\u0142bym wymieni\u0107 trzy formy rozgrywki, kt\u00f3re w znacznym stopniu strasz\u0105, i s\u0105 to kolejno: produkcje filmowe, gry wideo i wszelkiego rodzaju escape roomy, czy domy strachu. Obejrza\u0142em w swoim \u017cyciu naprawd\u0119 du\u017co \u201estraszak\u00f3w\u201d w domowym zaciszu, wydostawa\u0142em si\u0119 z pokoj\u00f3w w klimacie \u201ePi\u0142y\u201d i wed\u0142ug statystyk przeprowadzonych we w\u0142asnym zakresie \u2014 sko\u0144czy\u0142em ponad 30 gier nastawionych na straszenie. I doszed\u0142em do wniosku, \u017ce to w\u0142a\u015bnie wirtualna rozgrywka dostarczy\u0142a mi najwi\u0119kszych emocji w zakresie \u201espoconych d\u0142oni i nieprzespanych nocy\u201d (bez skojarze\u0144). Sprawa jest banalnie prosta \u2014 w przypadku filmu, mo\u017cesz zamkn\u0105\u0107 oczy, gdy na ekranie pojawia si\u0119 co\u015b strasznego. Zazwyczaj tego nie robisz, bo tw\u00f3j m\u00f3zg podpowiada Ci, \u017ce zaraz co\u015b wyskoczy\u2026 teraz, ju\u017c, natychmiast. Scenka trwa chwil\u0119, masz czyste gacie, mo\u017cesz spokojnie chrupa\u0107 popcorn. Gry to zupe\u0142nie inna para kaloszy. Je\u017celi nie b\u0119dziesz ogl\u0105da\u0142 czego\u015b, to film i tak b\u0119dzie trwa\u0142, w przypadku gier jednak musisz sam popycha\u0107 akcj\u0119 do przodu. Musisz by\u0107 w centrum wydarze\u0144, sterowa\u0107 poczynaniami protagonisty, przechodzi\u0107 przez zaciemnione pokoje w widoku FPP, czy ucieka\u0107 przed monstrami. Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne przyczyny strachu w grach wideo? Na przyk\u0142ad dzieci. Po dzi\u015b dzie\u0144, kiedy przypomn\u0119 sobie szko\u0142\u0119 w Silent Hill<\/em> i mro\u017c\u0105ce krew w \u017cy\u0142ach odg\u0142osy dzieci, kt\u00f3re w\u0119drowa\u0142y po korytarzach w spirytualnej formie, mam mega ciarki. Jedne produkcje stosuj\u0105 \u2014 zazwyczaj tanie \u2014 jump scare\u2019y, drugie bazuj\u0105 na osamotnieniu i nadmiernej ciemno\u015bci w klaustrofobicznych pomieszczeniach, a kolejne stawiaj\u0105 na atmosfer\u0119 wykreowan\u0105 przez lokacje i zdeformowane twarze potwor\u00f3w. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c rodzynki, jak Soma<\/em> z ogromn\u0105 rozpi\u0119to\u015bci\u0105 wszelakich fobii, kt\u00f3re jak trafi\u0105 w czu\u0142y punkt gracza, to nie ma przebacz. \u017be wspomn\u0119 tu o Thalassofobii, czyli panicznego strachu przed otwartymi, ciemnymi przestrzeniami wodnymi, czy l\u0119k przed byciem gonionym przez wilki wok\u00f3\u0142 sto\u0142u kuchennego, w skarpetkach, po \u015bwie\u017co wypastowanej pod\u0142odze, jako Luposlipafobia. No dobra, ponios\u0142o mnie z tym ostatnim (h\u0142e, h\u0142e). Aby nie zaczyna\u0107 od topowych przedstawicieli gatunku, mo\u017ce pogadajmy o starych czasach. Jakie gry straszy\u0142y w erze panowania 8 i 16-bitowc\u00f3w? Ja mog\u0119 tylko wymieni\u0107 Friday the 13th<\/em> i Clock Tower<\/em>. Kto da wi\u0119cej?<\/span><\/p>\n

\n

\"Gomlin\"<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

No \u0142adnie wysmarowa\u0142e\u015b wst\u0119pniaka Tom. Najgorsza na \u015bwiecie fobia jaka mo\u017ce spotka\u0107 faceta, to Caligynefobia, czyli strach przed pi\u0119knymi kobietami haha. Ale dobra, bo my tu pitu pitu o fobiach, a jednak g\u0142\u00f3wnym tematem s\u0105 oczywi\u015bcie gry. Chyba nie znajd\u0119 nikogo kto nie kojarzy Ulicy Wi\u0105z\u00f3w, prawda? Pami\u0119tam jak pierwszy raz obejrza\u0142em ten film i nast\u0119pnego dnia Freddy Krueger straszy\u0142 mnie osobi\u015bcie w moich snach. Tak jak wspomnia\u0142e\u015b Tom \u2014 film leci dalej, gry to ju\u017c zupe\u0142nie inna bajka \u2014 te daj\u0105 poczucie wi\u0119kszej immersji i sami musimy stawi\u0107 im czo\u0142a bez odwracania g\u0142owy (no chyba, \u017ce damy pada komu\u015b innemu, np. ojcu, kt\u00f3ry te\u017c lutuje w pieluch\u0119, hah). Tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o w moim przypadku, kiedy pewnego razu Pan Jacek wyci\u0105gn\u0105\u0142 mi spod lady \u017c\u00f3\u0142ty pegasusowy kartrid\u017c, kt\u00f3ry zdobi\u0142a postrz\u0119piona morda Kruggera (oczywi\u015bcie by\u0142 to odpowiednik wersji na NES\u2019a). Na sam widok mia\u0142em dreszcze, a wiadomo jak to by\u0142o za czas\u00f3w 8bitowych gier \u2014 grafika w nich nie by\u0142a powalaj\u0105ca, jednak nasza wyobra\u017ania robi\u0142a swoje. Gra lu\u017ano bazowa\u0142a na filmie. Zaczynali\u015bmy na przys\u0142owiowej ulicy wi\u0105z\u00f3w \u2014 i pr\u00f3bowali\u015bmy si\u0119 dosta\u0107 do kt\u00f3rego\u015b z dom\u00f3w. Zrujnowane budynki, czy cmentarze, to tylko niekt\u00f3re z wyst\u0119puj\u0105cych scenerii powoduj\u0105cych ciarki na plecach. Klimat by\u0142 ponury i mroczny, co rusz walczyli\u015bmy z r\u00f3\u017cnymi maszkarami. I chocia\u017c dzi\u015b mo\u017ce to wydawa\u0107 si\u0119 \u015bmieszne, to dla kilkulatka, kt\u00f3remu Freddy \u015bni\u0142 si\u0119 po nocach, to by\u0142o spore prze\u017cycie \u2014 tak jak wspomnia\u0142em nawet ojciec potrafi\u0142 mie\u0107 ciarki, siedz\u0105c obok mnie przed ma\u0142ym 14\u2033 CRT-kiem . Najgorszy by\u0142 moment przechodzenia do \u015bwiata sn\u00f3w, gdzie wszystko stawa\u0142o si\u0119 mroczniejsze, oraz gdy po chwilowej ciszy rozbrzmiewa\u0142o co\u015b na wz\u00f3r ko\u0142ysanki, kt\u00f3ra zwiastowa\u0142a atak Kruegera. Gdy jaki\u015b czas temu sobie od\u015bwie\u017cy\u0142em gierk\u0119, to przyznam, \u017ce w \u017cadnym stopniu nie by\u0142a mo\u017ce ona kultowa, ani wybitna, jednak w tamtym okresie sprawia\u0142a, \u017ce cz\u0142owiek ma\u0142o nie pu\u015bci\u0142 w majty.<\/span><\/p>\n

\"CrossMowy<\/a>Silent Hill 2 powr\u00f3t do miasteczka sk\u0105panego mg\u0142\u0105.<\/span><\/em><\/p>\n

\n

\"Sullivan\"<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n

Je\u015bli chodzi o wirtualne straszenie, to znam wiele tytu\u0142\u00f3w pochodz\u0105cych jeszcze sprzed ery kultowego szaraka od Sony, ale\u2026 nie wypowiem si\u0119 na ich temat, bo sama znajomo\u015b\u0107 to jeszcze nie wszystko. Moja osobista przygoda z cyfrowym horrorem tak naprawd\u0119 zacz\u0119\u0142a si\u0119 od wydania specjalnego Total PlayStation Horror. Nie wiem jaki cel przy\u015bwieca\u0142 wtedy mojemu ojcu, od kt\u00f3rego owe pismo dosta\u0142em, ale\u2026 To by\u0142 strza\u0142 w dziesi\u0105tk\u0119. Grywalne dema: Doom<\/em>, Nightmare Creatures<\/em>, Exhumed<\/em>, Soul Reaver<\/em>, Dino Crisis<\/em>, Silent Hill<\/em>\u2026 O jednych tytu\u0142ach s\u0142ysza\u0142em od starszego kuzyna, innych nie zna\u0142em. To jednak ten ostatni sprawi\u0142, \u017ce zakocha\u0142em si\u0119 w horrorze\u2026 i Cichym Wzg\u00f3rzu. Mia\u0142em wtedy bodaj\u017ce jedena\u015bcie lat, ale zd\u0105\u017cy\u0142em ju\u017c \u201ezaliczy\u0107\u201d kilka filmowych klasyk\u00f3w. Mi\u0119dzy innymi \u201eKoszmar z ulicy Wi\u0105z\u00f3w\u201d i \u201ePi\u0105tek 13-ego\u201d. W ka\u017cdym razie by\u0142em absolutnie pewien, \u017ce przecie\u017c nic straszniejszego nie da si\u0119 wymy\u015bli\u0107\u2026 Ah ta dzieci\u0119ca pewno\u015b\u0107 siebie\u2026 Silent Hill<\/em> okaza\u0142 si\u0119 na tyle mocny tytu\u0142em, \u017ce przez d\u0142ugi czas mia\u0142em problem z wej\u015bciem samemu do \u0142azienki w swojej podstaw\u00f3wce. Gra po prostu rzuci\u0142a mnie na gleb\u0119 i przycisn\u0119\u0142a do niej swoim niepowtarzalnym klimatem, i kapitaln\u0105 wr\u0119cz \u015bcie\u017ck\u0105 d\u017awi\u0119kow\u0105. Nade wszystko jednak tym, jak zadzia\u0142a\u0142a na moj\u0105 dzieci\u0119c\u0105 wyobra\u017ani\u0119. Za ka\u017cdym razem, gdy radio zaczyna\u0142o szumie\u0107, my\u015bla\u0142em tylko o tym jakie paskudne maszkary zaatakuj\u0105 tym razem. Najgorsze by\u0142o to, \u017ce wyobra\u017ania podsuwa\u0142a mi obrazy kreatur rodem z najstraszniejszych koszmar\u00f3w. Dlaczego najstraszniejszych? Bo z moich w\u0142asnych. W Silent Hill<\/em> najbardziej bowiem przera\u017ca\u0142o mnie to, czego nie mog\u0142em zobaczy\u0107, ale o czym doskonale wiedzia\u0142em, \u017ce czai si\u0119 gdzie\u015b tam we mgle. To by\u0142a wy\u017csza szko\u0142a straszenia (akcj\u0119 z szafk\u0105 i kotem zapami\u0119tam ju\u017c chyba do ko\u0144ca \u017cycia). Mimo to, jednak kurczowo zaciska\u0142em zar\u00f3wno spocone r\u0119ce na padzie jak i powieki, zerkaj\u0105c bokiem na ekran i powoli posuwaj\u0105c si\u0119 do przodu. Nie tak dawno, bo w zesz\u0142ym roku, po raz kolejny od\u015bwie\u017ca\u0142em sobie pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Co prawda odczucia by\u0142y ju\u017c nieco inne ni\u017c wtedy, ale jednak w ciemnym pokoju, ze s\u0142uchawkami na uszach\u2026 Ta gra nadal potrafi wzbudzi\u0107 niepok\u00f3j i sprawi\u0107, \u017ce ciarki od czasu do czasu przebiegn\u0105 po plecach.
\n<\/span><\/p>\n

\n

\"Tom\"<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Czyli wychodzi na to, \u017ce jeste\u015bmy zbyt m\u0142odzi (sic!), aby wspomina\u0107 horrory z czas\u00f3w panowania podr\u00f3bki NES\u2019a. To mo\u017ce wymieni\u0119 cho\u0107by Ghost Manor na Atari 2600, Nosferatu (SNES i Super Famicom) przypominaj\u0105cego Prince of Persia, czy wspomniany wcze\u015bniej Clock Tower, kt\u00f3ry jako pierwszy m\u00f3g\u0142 autentycznie przestraszy\u0107, wzbudzaj\u0105c niepok\u00f3j u gracza. Wchodz\u0105c ju\u017c w (pseudo) tr\u00f3jwymiar nie mo\u017cna zapomnie\u0107 o Alone in the Dark. Protoplasta gier z gatunku survival horror i produkcja, kt\u00f3ra gar\u015bciami czerpa\u0142a inspiracj\u0119 z prozy H.P. Lovecrafta. No i samemu b\u0119d\u0105c inspiracj\u0105 dla pierwszego Resident Evil, kiedy to Edwardem Carnby przeszukiwali\u015bmy nawiedzon\u0105 przez potwory posiad\u0142o\u015b\u0107 w prerenderowanym dwuwymiarowym \u015brodowisku, ze zmiennymi ustawieniami kamery. Niedocenionym i cz\u0119sto pomijanym tytu\u0142em by\u0142 Escape from Monster Manor na konsol\u0119 3DO, kt\u00f3ry jako jeden z pierwszych m\u00f3g\u0142 przerazi\u0107 ukazuj\u0105c perspektyw\u0119 wydarze\u0144 z pierwszej osoby. To nic, \u017ce wygl\u0105da\u0142 jak Doom ze zmienionymi \u201esk\u00f3rkami\u201d, wa\u017cne \u017ce zabija\u0142o si\u0119 kostuchy czyhaj\u0105ce za zimnymi murami labiryntu, w akompaniamencie niepokoj\u0105cej muzyki.<\/span><\/p>\n

\n

\"Iron\"<\/p>\n

\n

Tom \u015bpiesz\u0119 Ci\u0119 poprawi\u0107, \u017ce Alone in the Dark<\/em> nie by\u0142 inspiracj\u0105 dla RE<\/em>, a Sweet Home<\/em> z NESa, te\u017c gra Capcom. To na jej podstawie Mikami stworzy\u0142 RE<\/em> i w pierwszej wersji by\u0142a to rezydencja z duchami, niczym Luigi z odkurzaczem, ale ostatecznie zmieniono duchy na zombie. Gra mia\u0142a by\u0107 przedstawiona z pierwszej osoby, ale programi\u015bci Capcom nie radzili sobie z grafik\u0105 3D, st\u0105d dano renderowane t\u0142a i perspektyw\u0119 z trzeciej osoby, by\u0142 to kompromis pomi\u0119dzy mo\u017cliwo\u015bciami sprz\u0119towymi, a umiej\u0119tno\u015bciami personelu. Sam Mikami wy\u015bmiewa, gdy kto\u015b m\u00f3wi, \u017ce pierwszy RE<\/em> z tymi kamerami mia\u0142 klimat, skoro wiedzia\u0142, \u017ce to nie by\u0142o to co chcia\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107. Dla niego najbli\u017cej horroru by\u0142 RE7<\/em>, gdy\u017c od zawsze z tak\u0105 kamer\u0105 chcia\u0142 stworzy\u0107 t\u0119 seri\u0119\u2026 Poza tym to jaka\u015b wyliczanka? Najpierw piszecie co\u015b o filmach, a p\u00f3\u017aniej jakie\u015b smuty i rzucanie tytu\u0142ami gier\u2026 My\u015bla\u0142em, \u017ce b\u0119dziemy co\u015b omawia\u0107 lub og\u00f3lnie lu\u017ano dyskutowa\u0107 na temat gier\u2026 Nie chce mi si\u0119 wraca\u0107 do pocz\u0105tk\u00f3w gatunku, bo wtedy nale\u017ca\u0142oby zrobi\u0107 research, a nie tylko rzuca\u0107 tytu\u0142ami bez \u0142adu i sk\u0142adu, Panie prezenter z TVP haha. Dla mnie horrory filmowe, to szmiry z denn\u0105 fabu\u0142\u0105, potworami z szafy i wszechobecn\u0105 g\u0142upot\u0105, pewnie dlatego taki ubaw mia\u0142em z Scary Movie<\/em>, kt\u00f3ry trafnie pi\u0119tnowa\u0142 wszystkie schematy w gatunku. Jedyny film jaki zrobi\u0142 na mnie wra\u017cenie za m\u0142odu (nie licz\u0105c klasyki), to Blair Witch Project<\/em>, za spraw\u0105 klimatu, a nie straszyde\u0142. Nie lubi\u0119 tego gatunku w filmach. Cho\u0107 klasyki w stylu: Ring<\/em>, Cube<\/em>, Pi<\/em>, Pi\u0142a<\/em>, Drabina Jakubowa<\/em>, Nosferatu, Omen, Chucky, <\/em>czy nawet Cannibal Holocaust<\/em>, to widzia\u0142em, bo kinem interesuj\u0119 si\u0119 tak jak grami i cho\u0107 mam swoje gusta, to wypada niekt\u00f3re \u201eobrazy\u201d po prostu zna\u0107. Jednak od zawsze wola\u0142em czyta\u0107 i gra\u0107, bo dla mnie, to dawa\u0142o wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci ni\u017c filmy. Tyle napisz\u0119 w kwestii film\u00f3w\u2026 Za gnoja nawet RE<\/em> nie by\u0142 straszny, a takie Clock Tower,<\/em> cho\u0107 klasyk, to nawet wtedy wygl\u0105da\u0142 do\u015b\u0107 przeci\u0119tnie i bardziej irytowa\u0142 typ z no\u017cyczkami, ni\u017c straszy\u0142\u2026 Jedyn\u0105 gr\u0105 jaka mnie naprawd\u0119 przerazi\u0142a, by\u0142 (jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107) Silent Hill<\/em>, bo tu klimat gra\u0142 pierwsze skrzypce, muzyka drugie, a zaci\u015bni\u0119ty zwieracz trzecie\u2026<\/span><\/p>\n

Ta gra potrafi\u0142a zaszczu\u0107 cz\u0142owieka na wszystko, muzyka opieraj\u0105ca si\u0119 o walenie w rury, niczym moja s\u0105siadka daj\u0105ca po nocach koncerty na kaloryferze. Bardziej ba\u0142em si\u0119 swojej w\u0142asnej wyobra\u017ani i to jest prawdziwy horror, kt\u00f3ry straszy atmosfer\u0105 i niepewno\u015bci\u0105, a nie kuk\u0142ami, zombie i gore. Prawdziwy klimat trzeba budowa\u0107 im wi\u0119kszy suspens, tym wi\u0119kszy stres, co niby jest strasznego jak masz bro\u0144 i nawalasz w zombie, kt\u00f3re s\u0105 tylko g\u0105bkami na o\u0142\u00f3w? Nigdy nie by\u0142em prawdziwym fanem pierwszych RE<\/em>, dla mnie to by\u0142 shooter i gra akcji, o wiele bardziej zagrywa\u0142em si\u0119 w Parasite Eve<\/em>, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy\u0142 nauk\u0119 i bardziej koncertowa\u0142 si\u0119 na fabule, a nie akcjach w stylu \u201eLook out! It\u2019s a monster!\u201d. Wiadomo dzi\u015b to ju\u017c klasyk, ale nie ma co ukrywa\u0107 czerstwy sucharek jest w kilku momentach jak nic\u2026 Forbidden Siren<\/em> mia\u0142 \u015bwietny moty z widokiem z oczu przeciwnik\u00f3w i cho\u0107 realizacja przypomina\u0142a gara\u017cowe gry indie, to klimat mia\u0142a naprawd\u0119 dobry\u2026 Historie bohater\u00f3w te\u017c przypomina\u0142y bardziej SH<\/em>, ni\u017c sieczk\u0119 z RE<\/em>\u2026 O samym cichym wzg\u00f3rzu m\u00f3g\u0142bym d\u0142ugo pisa\u0107, o nawi\u0105zaniach do alchemii, czy religii\u2026 Ta gra koncentrowa\u0142a si\u0119 na teoriach Junga i porusza\u0142a tematy ludzkiej pod\u015bwiadomo\u015bci, tego co ukryte w naszym umy\u015ble. Wszystko co ukryte musi zosta\u0107 ujawnione, by to co nie\u015bwiadome sta\u0142o si\u0119 \u015bwiadome. Jest to wa\u017cny proces funkcjonowania ludzkiej psychiki, tego gdzie kryjemy swoje wstydliwe sekrety i prawdy, kt\u00f3rych nie chcemy pokaza\u0107 innym, w obawie o utrat\u0119 twarzy i wiarygodno\u015bci\u2026 Silent Hill<\/em> podszed\u0142 do tych zagadnie\u0144 wzorowo przedstawiaj\u0105c jak \u015bwiadomo\u015b\u0107 pr\u00f3buje przeszy\u0107 mrok pod\u015bwiadomo\u015bci, b\u0119d\u0105c przy tym tylko kuk\u0142\u0105 rzucon\u0105 w obcy dla siebie \u015bwiat abstrakcji i groteski. Bo to nie potwory by\u0142y w tej grze najstraszniejsze, a \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce ka\u017cdy w sobie ma potwora, kt\u00f3ry tylko czeka, by nas poch\u0142on\u0105\u0107 w chwili nieuwagi\u2026 Parafrazuj\u0105c Nietzschego: \u201eGdy spogl\u0105dacie w otch\u0142a\u0144, to otch\u0142a\u0144 patrzy na was\u2026\u201d. Tym jest prawdziwy horror, wszystko inne, to tylko bajki w stylu Opowie\u015bci z krypty\u2026<\/span><\/p>\n

\"CrossMowy<\/a>Fatal Frame to idealny przyk\u0142ad w jak dobry spos\u00f3b mog\u0105 straszy\u0107 duchy<\/span><\/em><\/p>\n

\n

\"Tom\"<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Przed\u0142u\u017cy\u0142em za bardzo wst\u0119pniak, co jest zupe\u0142nie w moim stylu, rozci\u0105gaj\u0105c temat od film\u00f3w po generacje niczym gumk\u0119 od majtek. Ajron, inspiracje Residenta zaczerpni\u0119te ze wspomnianego przez ciebie Sweet Home<\/em>\u2018a nie s\u0105 mi obce, ale na tym sko\u0144czmy, bo b\u0119dzie \u017ce si\u0119 t\u0142umacz\u0119 (h\u0142e, h\u0142e). Og\u00f3lnie chcia\u0142bym om\u00f3wi\u0107 jakie widz\u0119 szko\u0142y straszenia. Pierwsza to typowa klasyka, czyli kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c wszystkie gry bazuj\u0105ce na strzelaniu do potwork\u00f3w. By\u0142o tak w Resident Evil<\/em>, by\u0142o w Alone in the Dark<\/em>, czy Dead Space<\/em>. Jakby spojrze\u0107 przez pryzmat tego co straszne, omawiane gry nie wysilaj\u0105 si\u0119 zbytnio stawiaj\u0105c na jump-scary, upiorne lokacje i atmosfer\u0119 migocz\u0105cej jarzeni\u00f3wki, b\u0142ysku piorunu za oknem, czy rozmazanych \u015blad\u00f3w krwi prowadz\u0105cych do drzwi, kt\u00f3re musimy otworzy\u0107. Nie powiem, te typy straszak\u00f3w bywaj\u0105 przewidywalne \u2014 pomijaj\u0105c necromorpha wchodz\u0105cego do windy, czy psy rozbijaj\u0105ce okno wskakuj\u0105c do korytarza \u2014 i nie mog\u0119 ich zestawi\u0107 na r\u00f3wni z Silent Hill<\/em>, Forbidden Siren<\/em>, czy seri\u0105 Fatal Frame<\/em>. Wymieniaj\u0105c te tytu\u0142y wywo\u0142a\u0142em wilka z lasu, prezentuj\u0105c kolejny styl straszenia, czyli po japo\u0144sku. Horrory z tego przedzia\u0142u kr\u00f3luj\u0105 w prywatnych rankingach nie bez powodu. Oddzia\u0142uj\u0105 na psychik\u0119 gracza, wrzucaj\u0105c do jednego kot\u0142a przera\u017caj\u0105ce motywy przewracaj\u0105ce gatunek do g\u00f3ry nogami. Od przemiany zamglonego miasteczka Silent Hill z spadaj\u0105cym z nieba popio\u0142em i zakrwawionymi kratami zast\u0119puj\u0105cymi pod\u0142o\u017ce, po opuszczone wioski duch\u00f3w, kt\u00f3rym trzeba robi\u0107 zdj\u0119cia kamer\u0105 Obscura, aby przep\u0119dzi\u0107 do tamtego \u015bwiata. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o wspomnianym przez koleg\u0119 wy\u017cej motywie podgl\u0105dania lokalizacji przeciwnik\u00f3w, poprzez wej\u015bcie w \u201eoczy\u201d potwornickiego, kt\u00f3ry mo\u017ce sta\u0107 za naszymi plecami, charcz\u0105c i poj\u0119kuj\u0105c (Forbidden Siren<\/em>). No i jest jeszcze trzecia szko\u0142a straszenia. Ta od Frictional Games. Amnesia: Mroczny Ob\u0142\u0119d<\/em> wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 g\u0119stym klimatem ogromnego zamczyska, otulonym grubymi, zimnymi murami, a tak\u017ce tytu\u0142owym ob\u0142\u0119dem. System ob\u0142\u0119du wprowadzony przez tw\u00f3rc\u00f3w polega\u0142 na pogarszaj\u0105cym si\u0119 stanie psychicznym protagonisty, a co za tym idzie, przy cz\u0119stym spogl\u0105daniu na potwory, czy obrzydliwe rzeczy tracili\u015bmy zmys\u0142y. Posta\u0107 upada\u0142a na ziemi\u0119, ci\u0119\u017cko oddycha\u0142a, a na ekranie mog\u0142y pojawi\u0107 si\u0119 chodz\u0105ce robale. Patent ten cokolwiek swietnie wygl\u0105da\u0142 w grze, niestety nie przyci\u0105ga\u0142 stwory tak jak to reklamowano. Tw\u00f3rcy przyznali si\u0119 bowiem, \u017ce efekt ten mia\u0142 pot\u0119gowa\u0107 poczucie bezradno\u015bci, zwi\u0119kszonej immersji z otaczaj\u0105cym ob\u0142\u0119dem, b\u0119d\u0105c przy tym tylko wizualn\u0105 wisienk\u0105 na torcie, bez mechaniki kt\u00f3ra m\u00f3wi\u0142a o tym, \u017ce gdy bohater ci\u0119\u017cko oddycha\u0142 to potw\u00f3r m\u00f3g\u0142 to us\u0142ysze\u0107. Jednak nie b\u0119d\u0119 owija\u0107 w bawe\u0142n\u0119 je\u017celi powiem, \u017ce gry od pan\u00f3w z FG narobi\u0142y mi najwi\u0119kszego stracha z perspektywy pierwszej osoby. \u017badne tam Resident Evil VII<\/em> (no chyba, \u017ce m\u00f3wimy o VR), czy Outlasty<\/em>. To jest zupe\u0142nie inny wymiar strachu i zar\u00f3wno w dw\u00f3ch ods\u0142onach Penumbry, jak i Amnesia (Soma<\/em> ju\u017c mniej) trafia\u0142em na fragmenty, kiedy moje nogi odm\u00f3wi\u0142y pos\u0142usze\u0144stwa i nie by\u0142em w stanie p\u00f3j\u015b\u0107 do przodu, do tej cholernej psiarni, czy klaustrofobicznej jaskini \u2014 poniewa\u017c strach wzi\u0105\u0142 g\u00f3r\u0119 i autentyczne przera\u017cenie przerodzi\u0142o si\u0119 w niech\u0119\u0107 do zrobienia czegokolwiek. Jedynym impulsem na jaki by\u0142o mnie wtedy sta\u0107, to wy\u0142\u0105czenie gry i schowanie si\u0119 w k\u0105cie pokoju z w\u0142o\u017conym kciukiem do ust. Jak u Was jest z tym panowie, kt\u00f3ra \u201eszko\u0142a straszenia\u201d buduje najwi\u0119ksze napi\u0119cie i strach?
\n<\/span><\/p>\n

\n

\"Sullivan\"<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Nie wiem kt\u00f3ra szko\u0142a straszenia wywiera na mnie najwi\u0119kszy wp\u0142yw, ale wiem jedno. Na obecnej, chyl\u0105cej si\u0119 ju\u017c ku ko\u0144cowi, generacji jeden horror szczeg\u00f3lnie zapad\u0142 mi w pami\u0119\u0107. W dodatku na tyle, \u017ce ju\u017c zawsze b\u0119dzie mia\u0142 specjalne miejsce w moim sercu. Mowa o Alien: Isolation<\/em>. Gra studia Creative Assemlby by\u0142a w dniu premiery tym, na co \u2014 jako fan uniwersum \u2014 czeka\u0142em od dawna. Powiem wi\u0119cej. Je\u015bli chodzi o poziom przera\u017cenia, to w starciu Nemesis vs. Ksenomorf ten drugi wygrywa u mnie przez nokaut. Dawno ju\u017c si\u0119 tak nie ba\u0142em jak podczas przemykania w\u0105skimi korytarzami Sewastopolu. Ba. Nawet, gdy uda\u0142o mi si\u0119 ju\u017c znale\u017a\u0107 jak\u0105\u015b kryj\u00f3wk\u0119, zaciska\u0142em kurczowo spocone d\u0142onie na padzie i instynktownie wstrzymywa\u0142em oddech, \u017ceby tylko obcy mnie nie znalaz\u0142\u2026 Z tym ostatnim wi\u0105\u017ce si\u0119 nawet ca\u0142kiem ciekawy patent, a w\u0142a\u015bciwie dwa. Po pierwsze: Maj\u0105c pod\u0142\u0105czon\u0105 kamerk\u0119 gra odczytuje ruchy naszej g\u0142owy, dzi\u0119ki czemu mo\u017cemy w grze \u201efilowa\u0107\u201d zza winkla, wychylaj\u0105c g\u0142ow\u0119 przed telewizorem. Po drugie (i najlepsze) \u2014 Mikrofon! My\u015blicie, \u017ce graj\u0105c noc\u0105 w jaki\u015b zacny horror, ze s\u0142uchawkami na uszach jest dostatecznie strasznie? To ogarnijcie sobie to, \u017ce w Izolacji po pod\u0142\u0105czeniu mikrofonu Obcy jest w stanie s\u0142ysze\u0107 nie tylko nasze ruchy w grze, ale te\u017c to co aktualnie dzieje si\u0119 w pomieszczeniu, w kt\u00f3rym gramy\u2026 Wyobra\u017acie sobie: uda\u0142o wam si\u0119 znale\u017a\u0107 tymczasowe schronienie, wi\u0119c siedzicie po cichutku w tej cholernej szafce, kreatura przechodzi obok was, zatrzymuje si\u0119 na chwil\u0119, po czym zamierza opu\u015bci\u0107 pomieszczenie\u2026 I wtedy z waszych ust wydobywa si\u0119 nieco zbyt g\u0142o\u015bne westchnienie ulgi\u2026 Po prostu poezja.
\n<\/span><\/p>\n

\n

\"Tom\"<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Zgadzam si\u0119 Sullivanem. Mo\u017ce Obcy: Izolacja<\/em> jest przez z\u0142o\u015bliwych nazywany \u201esymulatorem chowania si\u0119 do szafki\u201d, ale w ostatnich latach to jeden z najbardziej wyrazistych straszyde\u0142. Przypominaj\u0105c przy tym najwa\u017cniejszy czynnik, kt\u00f3ry powoduje, \u017ce horror jest prawdziwym horrrorem, a wi\u0119c odpowiednie budowanie napi\u0119cia. Poprzez g\u0142uch\u0105 cisz\u0119 i narastaj\u0105c\u0105 po sobie muzyk\u0119 przeci\u0105gni\u0119tych skrzypiec i pary wydobywaj\u0105cej si\u0119 z rury, w\u0119dr\u00f3wki przez ciemne zakamarki domostwa ze skrzypi\u0105cymi drzwiami i szalej\u0105c\u0105 burz\u0105 za oknem, czy g\u0119stej atmosfery wytworzonej przez zakrwawione martwe cia\u0142a. I ta niepewno\u015b\u0107 co spotka nas w kolejnym pomieszczeniu. Jeszcze kij dmucha\u0142 jak poprzedzone jest to animacj\u0105 pojawiaj\u0105cego si\u0119 stwora, czy zdarzeniami jak np: w Resident Evil VII<\/em>, czy pocz\u0105tek Dead Space<\/em>. Nigdy nie zapomn\u0119 pocz\u0105tku Alone in the Dark 4: The New Nightmare<\/em>. L\u0105dowanie Edwarda Carnby na wyspie w upiornym lesie, szelest li\u015bci i obowi\u0105zkowy odg\u0142os kracz\u0105cych kruk\u00f3w, b\u0142ysk pioruna ukazuj\u0105cy przez u\u0142amek sekundy zombiaki stoj\u0105ce za furtk\u0105 i d\u017awi\u0119k samob\u00f3jczego strza\u0142u w g\u0142ow\u0119 spotkanego przed chwil\u0105 go\u015bcia, kt\u00f3ry zosta\u0142 ob\u0142\u0105kany przez wysp\u0119. Otwieram bram\u0119 przed du\u017cym domostwem, a tu nagle wyskakuje pies obdarty ze sk\u00f3ry. Kamera ustawiona w stron\u0119 wej\u015bcia, zaw\u0119\u017caj\u0105ca pole widzenia i ten skok kundla w moj\u0105 stron\u0119\u2026 To nie by\u0142 nawet jump-scare tylko zwyk\u0142a sytuacja, ale przez wcze\u015bniejsze momenty wspomnianego budowania napi\u0119cia, cz\u0142owiek mimowolnie siedzia\u0142 przybity do krzes\u0142a. Kolejnym tego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 sytuacja w Call of Cthulhu: Mroczne Zak\u0105tki \u015awiata<\/em> i wizytacja w hotelu Innsmouth. Recepcjonista, kt\u00f3remu \u017ale z oczu patrzy i wygl\u0105dem przypomina typowego rze\u017anika, psychopat\u0119 z zapleczem pe\u0142nym dziwnych narz\u0119dzi i przeb\u0142yski g\u0142\u00f3wnego bohatera jakoby do pokoju hotelowego mia\u0142 kto\u015b si\u0119 wkra\u015b\u0107. Problem w tym, \u017ce po chwili zostajemy obudzeni przez siekiery wbijane w drzwi i musimy ucieka\u0107 przed panami, kt\u00f3rzy bynajmniej nie chc\u0105 nam sprzeda\u0107 cukierk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Widmo flashback\u00f3w i ca\u0142ej otoczki hotelu zamienia si\u0119 w prawdziwy koszmar, a my jeste\u015bmy postawieni do pionu, kiedy go\u015bcie wbijaj\u0105 si\u0119 do naszego pokoju i nie wiemy dok\u0105d uciec. Przecie\u017c taki motyw kr\u00f3luje w\u0142a\u015bnie w Alienie niemal przez ca\u0142\u0105 rozgrywk\u0119. Nie wiemy kt\u00f3ra droga jest t\u0105 bezpieczn\u0105 i z kt\u00f3rego otworu wentylacyjnego wyskoczy ksenomorf. Nie wspominaj\u0105c o stresuj\u0105cym momencie oczekiwania na kolejk\u0119, kiedy muzyka buduje nadchodz\u0105ce w naszym kierunku zagro\u017cenie w postaci ogromnej bestii. Kolejnym czynnikiem jest w\u0142a\u015bnie odpowiednio przera\u017caj\u0105ca \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa. No i nie ukrywam, \u017ce Silent Hill<\/em> pod tym wzgl\u0119dem jest przodownikiem. Akira Yamaoka jest idealnym tego przyk\u0142adem, kiedy jego kompozycje sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z po\u0142\u0105czenia narastaj\u0105cych d\u017awi\u0119k\u00f3w pracuj\u0105cej maszyny i dudni\u0105cych b\u0119bn\u00f3w, kt\u00f3re wprost proporcjonalnie wywiercaj\u0105 dziur\u0119 w b\u0119benkach usznych, im d\u0142u\u017cej jeste\u015bmy w danej lokacji. Szpital i zgarbione piel\u0119gniarki w pierwszej ods\u0142onie Silent Hill<\/em> s\u0105 tylko uzupe\u0142nieniem do koszmarnej muzyki, a nie na odwr\u00f3t. Nie wspominaj\u0105c o motywie w Silent Hill: Origins<\/em>, kiedy to w teatrze z \u201ekukie\u0142kami\u201d towarzysz\u0105 nam d\u017awi\u0119ki stworzone przez psychopat\u0119 i geniusza w jednym. Wyobra\u017acie sobie: zniekszta\u0142cona gra na puzonie po\u0142\u0105czona z przerywaj\u0105c\u0105 si\u0119 ta\u015bm\u0105 magnetofonow\u0105 albo lekkie nutki wydobywane z pianina, og\u0142uszane g\u0142o\u015bnymi uderzaniami rury o \u015bcian\u0119 \u2014 uwaga \u2014 przy klekocie drewnianych kukie\u0142ek. Witajmy w \u015bwiecie Yamaoki!<\/span><\/p>\n

\"CrossMowy<\/a>Amnesia: Mroczny Ob\u0142\u0119d. System ob\u0142\u0119du i narastaj\u0105cy strach powodowa\u0142, \u017ce ci\u0119\u017cko by\u0142o patrze\u0107 na obrzydliwe monstra \u2014 wiem to z do\u015bwiadczenia.<\/span><\/em><\/p>\n

\n

\"Iron\"<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Czasami lubi\u0119 czerstwe klimaty i kino klasy B i nawet takie Until Dawn<\/em> kilka razy mnie przestraszy\u0142o, szczeg\u00f3lnie akcje ze zgonami przy z\u0142ym wyborze i Wendigo wyskakuj\u0105ce z wody na ko\u0144cu hehe. Z tymi grami tak jest, \u017ce trzeba umiej\u0119tnie budowa\u0107 napi\u0119cie, nie mo\u017cna ci\u0105gle straszy\u0107, bo gracz przywyknie. Trzeba da\u0107 mu odpocz\u0105\u0107 i pozwoli\u0107 by jego my\u015bli oraz uczucia same dzia\u0142a\u0142y na jego niekorzy\u015b\u0107. Minus tego taki, \u017ce jak mamy oskyrpowane sytuacje, to za drugim razem wszystko jest mniej straszne o 100%. Cho\u0107 do dzi\u015b pami\u0119tam tego lataj\u0105cego pterodaktyla z SH<\/em> w knajpie jak podchodzimy do radia. W\u0142adowa\u0142em w niego ca\u0142y magazynek, dopiero podczas gry ogarniasz, \u017ce lepiej unika\u0107 walki i masz nagle 40 apteczek i 300 naboi, to prowadzi\u0142o do tego, \u017ce Harry zmienia\u0142 si\u0119 w tragarza z mani\u0105 zbieractwa. To zawsze b\u0119dzie minus gier z broni\u0105 i apteczkami. Bo trudno dostosowa\u0107 ilo\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w do stylu gry gracza. Za pierwszym razem strach gdzie\u015b wej\u015b\u0107, a jak ju\u017c ograsz sporo gier w takich klimatach, to wyrabiasz sobie nawyki. Sprawdzanie co jest za plecami jak w Dead Space<\/em>, gdzie mo\u017cna odpocz\u0105\u0107, leczysz si\u0119 tylko w ostateczno\u015bci itd.<\/span><\/p>\n

Nie mam osobistych preferencji je\u015bli chodzi o straszenie, bo je\u015bli gra ma klimat, to go ma i tyle. Wiadomo s\u0105 r\u00f3\u017cne szko\u0142y, ale wiele zale\u017cy od sytuacji, bo nawet taki\u00a0F.E.A.R.<\/em> mia\u0142 swoje momenty, a przecie\u017c to by\u0142 shooter, a nie survival horror. Dobry by\u0142 te\u017c patent z pokojem w SH4<\/em>, poczwary wychodz\u0105ce ze \u015bcian i g\u0142owy lataj\u0105ce za oknem sprawia\u0142y, \u017ce jedyne bezpieczne miejsce w kt\u00f3rym mog\u0142e\u015b odpocz\u0105\u0107 te\u017c nie dawa\u0142o odetchn\u0105\u0107, a duchy co lata\u0142y za tob\u0105 po ca\u0142ej planszy, te\u017c dawa\u0142y mi si\u0119 we znaki. Akcja z wielk\u0105 g\u0142ow\u0105, czy pok\u00f3j z wann\u0105 i lustrem w SH3<\/em>, albo dziwne odg\u0142osy i dyszenie w SH2<\/em>, w pokoju w kt\u00f3rym le\u017ca\u0142a Maria. Ka\u017cda z tych gier ma swoje momenty i dla mnie to jest straszne, ta nienachalno\u015b\u0107 i niepewno\u015b\u0107. Wchodz\u0105c do pokoju nie wiesz co na Ciebie czeka, a gdy okazuje si\u0119, \u017ce pok\u00f3j jest zamkni\u0119ty, to wr\u0119cz si\u0119 cieszysz, bo nie musisz znowu spina\u0107 zwieraczy, mimo i\u017c progres w grze praktycznie stoi w miejscu. Ale na mapie kolejne drzwi zaznaczone\u2026 Somy nie przeszed\u0142em, troch\u0119 pogra\u0142em, ale jako\u015b mnie nie straszy\u0142a, dziwne skosy dzia\u0142y si\u0119 w tej grze, ale jako\u015b symulatory chodzenia mnie nie kr\u0119c\u0105. <\/span><\/p>\n

Cho\u0107 czasami przestraszy\u0107 mnie potrafi nawet kto\u015b z domu, gdy gram na s\u0142uchawkach i nagle w nocy wchodzi kto\u015b do pokoju, odwracasz si\u0119 i widzisz twarz w ciemno\u015bci. Mia\u0142em tak kilka razy, szczeg\u00f3lnie gdy gram na s\u0142uchawkach w gry z grubszym klimatem. Cz\u0142owiek przygotowuje si\u0119, \u017ce w ka\u017cdej chwili mo\u017ce co\u015b wyskoczy\u0107 i wtedy zaskakuje Ci\u0119 co\u015b z twego otoczenia, a nie z gry hehe Albo dziwne filmiki z neta i creepypasta, niby wiesz, \u017ce to pewnie fake, ale i tak czasami pojawiaj\u0105 si\u0119 ciarki i taka dziwna atmosfera, \u017ce musisz, ot tak obejrze\u0107 si\u0119 za siebie, czy akurat nikogo tam nie ma. Nawet je\u015bli wiesz, \u017ce jeste\u015b sam. Kiedy\u015b te\u017c jak nie mia\u0142em przez pewien czas kota, to budzi\u0142em si\u0119 w nocy, bo s\u0142ysza\u0142em jego drapanie, albo wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce w nocy chodzi po \u0142\u00f3\u017cku, a rano przypomina\u0142em sobie, \u017ce przecie\u017c od tygodnia go nie ma. Nasz umys\u0142 czasami sam p\u0142ata nam figle i wed\u0142ug mnie to jest cech\u0105 najlepszych horror\u00f3w\u2026 Wykorzystuj\u0105 zmys\u0142y i fobie graczy buduj\u0105c atmosfer\u0119 i napi\u0119cie. Bo trupy wyskakuj\u0105ce z szafy lub g\u0142o\u015bne wrzaski dzia\u0142aj\u0105 w odpowiedniej sytuacji na ka\u017cdego, ale to nigdy nie jest ten poziom strachu, a tylko chwilowa akcja. Muzyka w SH<\/em> robi du\u017co roboty, tak samo jak wszystkie informacje s\u0142uchowe, czasami nawet znaj\u0105c gr\u0119 nie wytrzymujesz presji i d\u017awi\u0119k\u00f3w wal\u0105cych w twoj\u0105 g\u0142ow\u0119, pr\u00f3bujesz pomy\u015ble\u0107 gdzie i\u015b\u0107 i nie da si\u0119 skoncentrowa\u0107. Cho\u0107 s\u0105 te\u017c subtelne rzeczy, odg\u0142os krok\u00f3w na szkle, \u015bmiech dzieci w szkole, skrzypi\u0105ce drzwi, spadaj\u0105ce rzeczy, g\u0142osy i szepty w dziwnych miejscach. Budowanie klimatu, to sztuka. Szczeg\u00f3lnie w dzisiejszych czasach, w kt\u00f3rych wszystko ju\u017c zosta\u0142o u\u017cyte lub wyeksploatowane, gogle VR mog\u0105 tu wiele zdzia\u0142a\u0107, bo jeszcze wi\u0119ksza immersja, to jeszcze wi\u0119ksze oszukanie naszego umys\u0142y, a co za tym idzie silniejsze uczucie strachu i przera\u017cenia.
\n<\/span><\/p>\n

\n

\"Tom\"<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Na zako\u0144czenie dodam, \u017ce straszy\u0107 mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c gry, kt\u00f3re z za\u0142o\u017cenia nie s\u0105 horrorami, a nawet survival horrorami. FEAR<\/em> idealnie \u0142\u0105czy\u0142 koncepcj\u0119 strzelaniny FPP z deszczowcem, kiedy to Alma z czarnymi kruczymi w\u0142osami, cz\u0119sto przemyka\u0142a nam w oddali, pojawia\u0142a si\u0119 w windzie, zza oknem, czy w ekranie telewizora. Zn\u00f3w trzecia cz\u0119\u015b\u0107 Thief<\/em> ukazywa\u0142a opuszczony sierociniec i znacz\u0105co odchodzi\u0142a od za\u0142o\u017ce\u0144 typowej skradanki na rzecz klimatycznej podr\u00f3\u017cy przez nawiedzone domostwo. No i nie zapominajmy o P.T<\/em>, jako najstraszniejszym demie gry, kt\u00f3ry nie ujrza\u0142 \u015bwiat\u0142a dziennego w pe\u0142nej wersji. W momencie kiedy ci\u0119\u017cko ogl\u0105da si\u0119 kr\u00f3tkie demko samemu w ciemnym pokoju, a co dopiero ogrywa \u2014 trudno pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce stracili\u015bmy wizjonerski pomys\u0142 na straszenie XXI wieku.
\n<\/span><\/p>\n

\n

Niestety to ju\u017c wszystko w naszych dywagacjach, zwanych CrossMowy. Temat lekko li\u017ani\u0119ty, ale mamy nadziej\u0119 nikogo nie zanudzili\u015bmy i mieli\u015bcie tak\u0105 sam\u0105 zabaw\u0119 przy czytaniu, jak my przy pisaniu. Trzymajcie si\u0119 ciep\u0142o i do przestraszania, znaczy si\u0119, do przeczytania nast\u0119pnym razem. Uwa\u017cajcie na klaun\u00f3w i potwory spod \u0142\u00f3\u017cka.
\n<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ka\u017cdy z nas czego\u015b si\u0119 boi. Boimy si\u0119, bo na r\u00f3\u017cnych rzeczach nam zale\u017cy. Boimy si\u0119 fobii, kt\u00f3re stawiaj\u0105 przed nami niewidzialne bariery. Boimy si\u0119 chor\u00f3b i \u015bmierci, ceni\u0105c sobie \u017cycie. Boimy si\u0119 publicznych wypowiedzi i tego cholernego klauna, kt\u00f3ry nic nie robi sobie z Koulrofobii. Chorobliwy l\u0119k przed liczb\u0105 … Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":287246,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_wpscppro_dont_share_socialmedia":false,"_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"","_twitter_share_type":"","_linkedin_share_type":"","_pinterest_share_type":"","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"","_medium_share_type":"","_threads_share_type":"","_google_business_share_type":"","_selected_social_profile":[],"_wpsp_enable_custom_social_template":false,"_wpsp_social_scheduling":{"enabled":false,"datetime":null,"platforms":[],"status":"template_only","dateOption":"today","timeOption":"now","customDays":"","customHours":"","customDate":"","customTime":"","schedulingType":"absolute"},"_wpsp_active_default_template":true},"categories":[1231],"tags":[49,973,866],"coauthors":[523],"class_list":["post-52191","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicystyka","tag-mini-seria","tag-publicystyka","tag-redakcja","entry"],"pp_statuses_selecting_workflow":false,"pp_workflow_action":"current","pp_status_selection":"publish","aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52191","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52191"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52191\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":287247,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52191\/revisions\/287247"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/287246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52191"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52191"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52191"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/shinigami.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcoauthors&post=52191"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}